Wat kan de neurowetenschap vertellen over de risicofactoren voor misdaad? - Chapter 4

Wat komt er in dit chapter aan bod?

Dit chapter belicht misdaad vanuit de neurowetenschap. Het gaat in op de ontwikkeling van het brein en de problemen daarin die tot misdadig gedrag kunnen leiden. Zo zijn er problemen tijdens de zwangerschap, tijdens de jeugd en tijdens de volwassenheid die kunnen bijdragen aan agressie, minder zelfcontrole en emotieregulatie, antisociale voorkeuren, slecht begrip van andere mensen, etc. Sommige van de problemen zijn dus aangeboren, sommige aangeleerd en sommige komen door beschadiging door ongelukken of alcohol- of drugsgebruik.

Welke problemen in de zwangerschap of jeugd kunnen invloed hebben op het ontwikkelen van misdadig gedrag?

Er zijn prenatale risicofactoren die bij kunnen dragen aan overtredingen later in het leven. Er zijn subtiele fysieke tekortkomingen, zoals een gekromde pink en lage positie van de oren, die samen lijken te hangen met overtredingen. Deze tekortkomingen lijken te ontstaan door abnormaliteiten tijdens de foetale ontwikkeling. Deze kleine fysieke abnormaliteiten (minor physical anomalies, MPA's genoemd) lijken een genetische basis te hebben, maar kunnen ook ontstaan door anorexia, bloeding of infectie. MPA's correleren met agressief en gewelddadig gedrag bij jonge kinderen. Vooral de kinderen met zowel MPA's en familie-moeilijkheden hadden een grote kans op het begaan van gewelddadige misdaden. MPA's interacteren met omgevingsinvloeden om gedragsproblemen in adolescenten te voorspellen.

Ook is er bewijs gevonden dat kinderen van moeders die rookten toen ze zwanger waren, meer antisociaal gedrag vertoonden dan kinderen van moeders die niet rookten tijdens de zwangerschap. Hoe meer de moeder rookte tijdens de zwangerschap, hoe groter de kans op criminaliteit later in het leven. Het is echter niet helemaal bekend hoe roken bijdraagt aan criminaliteit, maar onderzoek heeft wel aangetoond dat de bijproducten van roken een effect kunnen hebben op de dopaminesystemen en glucose metabolisme. Roken kan ook invloed hebben op bepaalde hersendelen, zoals de basale ganglia en de cerebrale cortex. Ook is er bewijs dat alcohol tijdens de zwangerschap een invloed heeft op de criminaliteit in het latere leven van het kind.

Er zijn ook bepaalde risicofactoren die na of tijdens de bevalling gebeuren die invloed hebben op crimineel gedrag. Te vroeg geboren kinderen en een laag geboortegewicht hebben vaak een slechte invloed op het IQ en dit kan op zijn beurt weer effect hebben op externaliserende gedragingen. Onderzoek heeft aangetoond dat geboortecomplicaties interacteren met een paar psychosociale risicofactoren om antisociaal gedrag te produceren. Slechte voeding is ook onderzocht omdat men dacht dat het een risicofactor was voor crimineel gedrag. Het wordt echter niet goed begrepen hoe slechte voeding effect heeft op antisociaal gedrag. Het is gesuggereerd dat bepaalde proteïnen en mineralen neurotransmitters en hormonen reguleren. Het tekort aan bepaalde voedingsstoffen kan ook leiden tot tekorten in hersenfuncties en predisposities aan antisociaal gedrag tijdens de kindertijd en adolescentie. Onderzoek heeft ook aangetoond dat slechte voeding tijdens de jeugd samenhangt met agressief gedrag en aandachtsproblemen. Redelijk veel criminelen hebben traumatisch hersenletsel gehad.

Een aanhechtingsstijl van een persoon kan gezien worden als een set van karakteristieken waarmee iemand levenservaringen en interacties probeert te verklaren. Het belangrijkste hierbij is, is dat de hechtingsstijl in het latere leven zo blijft zoals het in de eerste paar levensjaren was. Het is dus heel belangrijk dat de verzorger een goede hechtingsstijl met haar/zijn kind heeft. Een zekere hechtingsstijl zorgt voor gevoelens van veiligheid, steun en behulpzaamheid. Een negatieve hechtingsstijl doet een individu denken dat anderen hem/haar met macht proberen te controleren of te weigeren. Volgens Bowlby zorgde een onzekere hechtingsstijl ervoor dat individuen affectieloos werden. Veel onderzoek heeft uitgewezen dat het leven van criminelen gevuld is met slechte hechtingsstijlen en een geschiedenis van een tekort aan empathie. Onderzoek heeft uitgewezen dat een gedesoriënteerde hechtingsstijl (de ouders geven het kind geen zekerheid, maar juist angst) en psychosociale problemen van de moeder samenhangen met vijandig gedrag van jonge kinderen. Kinderen die vaak mishandeld zijn en agressief zijn, hebben vaak een ontwijkende hechtingsstijl (ouders zijn koud en niet emphatisch). Zij vertrouwen mensen niet zo snel en zijn agressief.

Om te onderzoeken of er een genetische component ten grondslag ligt aan overtredingen, wordt er vaak tweelingonderzoek verricht. Veel onderzoeken hebben aangetoond dat agressief gedrag gedeeltelijk door genen en de omgeving veroorzaakt wordt. Adoptiestudies kunnen ook gebruikt worden om te kijken of genen of omgeving ten grondslag liggen aan antisociaal gedrag. Kinderen met een gedragsstoornis, waar in het vorige chapter op in is gegaan, laten dezelfde neurologische verschillen met andere kinderen zien als dat mensen met antisociale persoonlijkheidsstoornis of psychopathie met anderen laten zien.

Welke problemen in het volwassen brein kunnen leiden tot misdadig gedrag?

Het limbische systeem wordt het meest geassocieerd met de sociale hersenen. Het limbisch systeem bestaat uit een aantal hersenstructuren die een cruciale rol spelen in het controleren van emoties en motivaties. De amygdala is te vinden in de temporele kwabben. De functies van de amygdala hebben te maken met opwinding, het controleren van autonome responsen zoals angst, emotionele responsen en emotioneel geheugen. Ook is het betrokken bij aandacht, leren en affectie. De insulaire cortex is de bron van sociale emoties, zoals lust, trots, schuld en schaamte. De werking van deze cortex hangt samen met moraliteit en empathie. De orbitale prefrontale cortex kan gezien worden als het neurale netwerk van de sociale hersenen en het is belangrijk voor de adaptatie van gedrag als respons van veranderingen. Interne en externe informatie wordt hier samengebracht. De anterieure cingulaire cortex speelt een grote rol bij communicatie, empathie en coöperatie en het wordt ook geactiveerd als individuen of hun geliefden pijn en stress ervaren. Beschadiging aan een van deze gebieden kan leiden tot minder empathie en instrumentele agressie. Hersenonderzoek heeft aangetoond dat een reductie van de grijze materie in de hersenen en een kleiner volume van de temporale kwabben samenhangt met gewelddadig gedrag. Onderzoek heeft ook uitgewezen dat een lagere hartslag samenhangt met antisociaal gedrag en dat een lage elektrodermale activiteit van de huid samenhangt met gedragsproblemen. Het is nog niet duidelijk wat de relatie hiertussen is. 

Ook overmatig drugs- of alcoholgebruik lijkt een oorzaak te zijn van misdadig gedrag. Zowel misdadigers als hevige gebruikers laten een verkleining van grijze massa zien en kleinere temporale kwabben dan anderen. Ook wordt de posterieure hippocampus door alcoholisme kleiner, wat voor meer antisociaal gedrag zorgt. 

Traumatische hersenbeschadiging treedt op wanneer een externe kracht blijvende schade veroorzaakt op het brein. Afhankelijk van het soort schade, kan dit misdadig gedrag veroorzaken. 

De gedragsstoornis, antisociale persoonlijkheidsstoornis en psychopathie, hebben ook oorzaken die in het brein liggen, zoals het niet tot volle grote ontwikkelen van delen van het brein en een defect in de amygdala. Deze stoornissen en persoonlijkheden worden sterk geassocieerd met misdaad.

Bij alle neurologische oorzaken van misdadig gedrag, is er nog veel onderzoek om uit te wijzen hoe sterk de invloed is van structuren en defecten in het brein. Bepaald problematisch gedrag is aangeleerd of komt van andere oorzaken. Vaak is er bij misdadigers sprake van meerdere overlappende oorzaken. Ook is het lastig om vast te stellen of het brein al direct bepaalde tekortkomingen had of dat die zijn gegroeid tijdens het leven door andere invloeden van buitenaf. Wel zijn er dus duidelijke risicofactoren voor misdadig gedrag vast te stellen aan de hand van de neurowetenschap. Wat precies de rol ervan is, blijft belangrijk om te onderzoeken.