Slaapstoornissen - SheetNotes (2017/2018)

Hoorcollegeaantekeningen 17/18

Energie die slaap geeft = gelijk aan verbruikte energie overdag - evenwicht dat nauwelijks te beïnvloeden is.

Slaapmechanismen

• Slaapschuld (homeostase)

  • Hoe langer je wakker bent, hoe groter de slaapschuld (slaapdruk)

  • Door slaap verlaagt de slaapdruk

• Biologische klok (circadiaan)

  • Overdag is het licht en zijn we wakker

  • O.i.v. licht stuurt de biologische klok het dagelijks ritme van lichaamsfuncties (melatonine, temperatuur) ≈ 24 uur

• Automaticiteit

Slaapcyclus & functie van slaap

• Energiebesparing

• Restauratie: afweer, herstel en groei

  • Onderzoek bij ratten: tijdens slaap: vergrote ruimtes tussen de hersencellen → hersenvocht spoelt afvalstoffen sneller weg → lever → afbraak afvalstoffen = mogelijke verklaring voor herstellende invloed van slaap op de hersenen.

• Geheugenbeheer

• Restant van evolutie?

Voorwaarden voor goede slaap zijn een veilige, liefst vertrouwde omgeving, voldaan gevoel (geen honger, dorst, pijn,…), een rustige en donkere omgeving (prikkelarm), een comfortabel bed en horizontale lichaamshouding, niet te warm, niet te koud en voldoende aandacht verliezen voor prikkels (omgeving en gedachten). Bij een aanhoudende verstoring van de slaap is er spraak van een slaapstoornis.

Twee classificatiesystemen

• Slaapgeneeskunde (neurologie) ICSD-2: International Classification of Sleep Disorders

• Psychiatrie DSM-IV-TR/DSM-V: Diagnostic and Statistical Manual of Psychiatric Disorders

Gevolg:

• Slaap onderbelicht in psychiatrie, psychiatrie onderbelicht in slaapgeneeskunde

• Echter: in DSM-V meer overeenstemming met ICSD, en slaapstoornissen als onafhankelijke stoornis

Slaapstoornissen en slaap-waak stoornissen volgens DSM-V:

Insomnie

Definitie:

• Subjectieve klacht

• In slaap problemen

• Doorslaap problemen

• Vroeg wakker worden

• Klachten overdag: vermoeid, stemming, geheugen, concentratie, slaperigheid

Aandacht voor slaap is belangrijk: Onbehandelde slapeloosheid vergroot de kans op het krijgen van een depressie (2-4x zo groot) en behandeling van psychopathologie verloopt vlotter als er ook apart aandacht is voor slaap.

Drie factoren model van insomnie

Slechte slaapgewoontes

• Regelmatige dutjes overdag (lang, vaak en/of op wisselende tijdstippen)

• Sterk wisselende tijden van opstaan en/of naar bed gaan

• Lange bedtijden (meer dan 8 uur op bed)

• Vlak voor het slapen alcohol, nicotine of cafeïne drinken

• Vlak voor het slapen gaan werken, sporten of emotioneel belastende activiteiten ondernemen (ruzie maken, spannende film kijken)

• Vlak voor het slapen gaan computeren/tv kijken (blauw licht beïnvloedt SCN)

• Het bed gebruiken voor andere activiteiten dan slaap of seks (langer dan half uur tv kijken, lezen, eten, praten, plannen)

• Oncomfortabele slaapomgeving (te koud of te warm, te licht)

Andere slaapstoornissen

Slaap apneu

• Snurken, adem in houden

• Kort wakker schrikken, vaak geen bewustzijn van wakker worden

• En ondieper verder slapen

Pavor nocturnus of night terror

• Wakker schrikken, trage oriëntatie, geen herinnering

• Geen beelden

• Intens gevoel van paniek / bedreiging

• Geen herinnering van schreeuwen of om zich een slaan

• Komt vaak voor bij kinderen

Slaapwandelen

• Nachtelijke bewegingen, vaak uit het bed

• Ander bewustzijnsniveau

• Bij wakker worden: trage oriëntatie en geen herinnering

Nachtmerries

• Merrie: mare

• Betekenis van mare is kwelgeest, maar duidt ook op ineenvlechting (zoals in maretak)

• Nachtmerrie = nachtelijke kwelgeest

• Negatieve invloed op slaap, welbevinden en dagelijks cognitief en emotioneel functioneren (Zadra & Donderi, 2000; Chivers & Blagrove, 1999; Hublin, 1999)

• Verband met psychopathologie: angststoornissen, PTSS, psychose, persoonlijkheidspathologie, suïcide risico en middelenmisbruik (Levin & Nielsen, 2007; Spoormaker et al. 2006; van Schagen et al., in review)

• Nachtmerries blijven bestaan, ook na behandeling van PTSS (Rothbaum & Mellman, 2001; Zayfert & De Viva, 2004)

• Nachtmerries vergroten de kans op terugval in PTSS (Schreuder e.a., 2001)

• REM-slaap start later en de functie is verstoord

Nachtmerries vanuit cognitief gedragstherapeutisch perspectief

• Verhoogde arousal door intense emoties

• Intense emoties gekoppeld aan beelden tijdens de nachtmerrie

• Herhalende nachtmerries met nachtmerriescript dat altijd slecht afloopt, herhaalde ervaring van gebrek aan controle

• In standhoudende factoren als gebrek aan slaaphygiëne

Imaginatie en rescripting therapie (IRT)

• Opschrijven herhalende nachtmerrie

• Verzin een verandering van het script (rescripting)

• Schrijf verandering op

• ± 6 x per dag een paar minuten inbeelden (imaginatie)

• Ook na nachtmerrie: in de ochtend een nieuw verhaal maken en inbeelden