Samenvatting colleges

Hoorcollege 1

Dit college over boekje, rest over artikelen

Filosofie fundamenten van wetenschap

• Wat is wetenschappelijke kennis?
• Is zekere kennis mogelijk?
• Wat is het verband tussen wetenschap en technologie?
• Is er vooruitgang?
• Is er een basismethode?
• Wat doen wetenschappers? à meer sociologie en geschiedenis

Verandering:
Normatief (zo moet het) à descriptief (zo gaat het)
Epistemologie (kennis) à ontologie (wat bestaat er, praktijk)

Casus (1988): klassieke sociaal psychologische studie (facial feedback hypothese)
Effect gezichtsuitdrukkingen hebben invloed op ervaren emoties
Theorie 1: cognitief (bewust) à emotie past aan uit zelfwaarneming (concluderen)
Theorie 2: onbewust en fysiologisch

Wat is wetenschap?
Karl Popper: demarcatie-criterium

• Falsificatie: eis voor wetenschap à precies en riskante beweringen

Als niet falsifieerbaar: pseudowetenschap (psychoanalyse & Marxisme à kunnen namelijk alles verklaren, sluit niks uit)

• • Maar: wetenschappers zijn niet constant aan het toetsen (laten nooit theorie vallen als gefalsifieerd) à praktijk is anders
  • Maar: niet alleen daarmee bezig, wetenschap is divers (andere criteria voor andere disciplines)

Gevolgtrekking (conclusies à inferentie)

1. Inductie
   1. Specifiek à algemeen
   2. Niet zeker/hoogstens wsl (veel gebruikt)
2. Deductie           
   
   1. Algemeen à specifiek
   2. Waar als premissen waar zijn: basis falsificatie
3. Inference to the best explanation
   
   1. Wat is de meest waarschijnlijke verklaring gegeven bepaalde data à parsimoni (eenvoudigst)
4. Waarschijnlijkheid
   
   1. Frequentistisch à objectief (kans)
   2. Bayesiaanse statistiek: overtuiging kwantificeren (bijstellen) à subjectief

Verklaren

Carl Hempel (empirist): covering law model of explanation à 1 wetmatigheid

• Probleem: symmetrie werkt niet altijd, feit dat niet relevant is wordt aangedragen, oorzakelijkheid zien we niet

Werkelijkheid: verhouding wetenschappelijke kennis en werkelijkheid

1. Realisme
   1. Werkelijkheid onafhankelijk van ons – beschrijft werkelijkheid zoals hij is
2. Anti-realisme
   
   1. Werkelijkheid hangt van ons af – empirisch adequaat
   2. Instrumentalisme (psychologie)

Hilary Putman: ‘no miracles’ argument à tegen anti-realisme: reden dat theorie werkt: zou wonder zijn als theorie niet waar is, maar wel werkt.

Paul Meehl: theoretische problemen en H0

• Psychoanalyticus, terwijl voorstander Popper
• Niet best gesteld met ‘soft psychology’
  
  • Fenomeen: theorie tijdje populair à wordt steeds ingewikkelder à nieuwe theorie
• 20 redenen waarom psychologie zo moeilijk is
• Weinig riskante hypotheses in psychologie
• Crud factor: alles hangt wel beetje samen à H0 altijd weerleggen

Hoorcollege 2

Klassieke wetenschapsfilosofie: normatief à discussiëren hoe het moet

Kuhn: normatief à descriptief

Logisch empiristen         Reichenbach (ook Popper)

• Discovery:         theorie bedenken, hypothese testen
• Justification:     falsificatie, onderling over eens worden, wat doe je met bedachte theorieën

Het maakt dus niet uit hoe of door wie een theorie is bedacht à het gaat over wat je ermee doet (dat is normatief)

Wetenschapsgeschiedenis niet relevant voor beslissingen over theorieën à dat verandert door Kuhn

Kuhn (1962): structure of scientific revolutions

• Wat gebeurt er nou eigenlijk? Popper keek naar rationele reconstructie (zonder detail)
• Realiteit komt niet overeen met Poppers rationele reconstructie à discrepantie filosofie en geschiedenis à filosofie herzien
  
  • Normale wetenschap:
    
    • Paradigma (sociaal en inhoudelijk): kader van werken (aan paradigma wordt niet getwijfeld)
      
      • Disciplinaire matrix: theorieën waar iedereen over eens is en welke problemen en oplossingen er zijn
      • Exemplars: klassieke (voorbeeld) onderzoeken binnen paradigma die iedereen kent voor probleem oplossen à norm
    • Anomalieën: probleem dat niet opgelost kan worden met bestaand paradigma à twijfel paradigma
    • Crisis
    • Revolutie
    • Nieuwe paradigma à niet rationeel
• Geen onderscheid context of discovery en context of justification à combineert sociaal en filosofie, normen zijn sociaal
• Ander paradigma à andere wereld: bepaalt wat je ziet
  
  • Incommensurabiliteit: twee paradigma’s kan je niet vergelijken (geen maatstaaf) à geen gedeelde normen, niet neutraal
  • Incompatilibiliteit: wel vergelijken à dit kan volgens ene wel en andere niet
  • Theorie-geladenheid: geen neutrale beschrijving theorie
    
    • Empiristen: wel atypische theorie, Popper eens met Kuhn
    • Elke bewering: veronderstellingen geen neutrale manier om observaties te beschrijven (ook tussen paradigma’s)
• Geen algoritme voor keuze tussen theorieën à dus niet zoals Popper etc zeiden

Replicatie

Popper: basis (falsificatie) à modus tollens
T à O                 theorie zo streng mogelijk, leidt tot observatie                t = theorie
~ O                      geen observatie                                                                      o = observatie
à ~ T                  theorie niet waar (ook al maar 1 observatie)                    ~ = niet

Quine: bewering staat nooit op zichzelf, altijd heel netwerk erom heen toetsen à geeft betekenis

• Holisme (netwerk beweringen)
• Als ~ O à ander deel netwerk veranderen

Meehl: modus tollens gaat niet op (Quine)
T (A. C) à O                                                                                                         a = hulphypothese
~ O                                                                                                                         . = en
à ~ T v A v C                                                                                                        c = context
Oftewel: kan van alles zijn                                                                                 v = en/of

Popper: logic of scientific discovery à wetenschap niet alleen falsifieren, ook repliceren (methode zegt hoe het werkelijk uitgevoerd moet worden: intersubjectief toetsbaar)

Meehl benadrukte à replicatieproblemen

VOORBEELD onderzoek: platwormen (McConnel)

• Conditioneren: licht en stroomstoot (Pavlov)
• Chemische overdracht herinneringen: zelfde respons als platworm geconditioneerde platworm opeet
• Replicatie: soms wel effect, soms niet
• Voor sommige replicatie: goede vaardigheden (vaag) nodig (klopt niet met Popper: goede instructies)
• Ungar: zoogdieren (ratten à muizen): angst voor donker conditioneren
• Collings: jaren 70 uitgedoofd onderzoek à geen doorslaggevend onderzoek/resultaat van bestaan/verwerpen scotophobine (stofje)

VOORBEELD onderzoek: facial feedback hypothese (1988)

• Gezicht in uitdrukking: invloed op emotie à bewust of onbewust?
• Wagenmakers: 17 laboratoria voor replicaties met n>1900 (discussie altijd: is hetzelfde?)
• Geen effect (ook metaanalyse): falsificatie
  
  • Videocamera: mensen voelen bekeken à zenuwachtig à niet meer spontaan/grappig
  • Cartoons niet meer grappig
  • Kwijlen door de pen
• Stroebe: gaat niet om nulresultaten, maar om de wel gevonden effecten

Crisis (in psychologie)

• Problemen: veel onderzoek niet degelijk
• Wagenmakers: meer replicaties, alles voor 2011 opnieuw (direct replications)
• Stroebe: directe replicaties niet interessant, want variabiliteit in alles, inherent aan object van onderzoek
• Bij psychologie: (relatief) verschil tussen groepen voornamelijk onderzocht (ipv absoluut)
• Experimenters’ regress: juiste resultaat is dat van een competent uitgevoerd experiment

Maar: niet eens over wat competent is (geen criterium)

Artikel Earp & Trafimow: aanbevelingen

• Replicatie is geen toets à nieuw informatie
  • Controverse niet rationeel afgelopen na veel onderzoek: zelfde als bij wormen, replicatie is één onderdeel in onderzoeksproces
• Directe replicatie informatief als:
  
  • Ander lab en onderzoeker
  • Precieze kopie procedure
  • Veel power

Hoorcollege 3

Verhouding theorieën en feiten

Common sense: theorie n.a.v. feiten
Maar ook: theorie produceert wat wij als feiten accepteren

Rashomon (1950, ging over 11^e eeuw): film waarin iemand is vermoord, verkracht en bandiet à 3 verhalen/perspectieven

• Bandiet: man overvallen en vrouw verleid, die zich over gaf. Daarna duel met man en hij verloor.
• Vrouw: verzet en daarna verkracht, geschrokken van vastgebonden man, viel flauw. Toen ze wakker werd was man dood.
• Man (samurai): hij kon lijden vrouw niet aanzien en zichzelf neergestoken.

Feiten kloppen à interpretaties onduidelijk

Rashomon: inbreuk cinematografische conventies

• Camera als onbetrouwbare verteller (3 verhalen)
• Open einde: soms is waarheid niet te achterhalen à Kurosawa: eigen waarheid + onthouden dingen in ons voordeel

à Rashomon effect: door tegenstrijdige verhalen onmogelijk waarheid vast te stellen

• Zelf ook ambigu
• Zelfde meemaken à andere herinneringen
• ‘You liked Rashomon’ ‘That’s not how I remember’

Rashomon effect: 3 lezingen

• Tegenstrijdige verklaringen, zelfde gebeurtenis
• Tegenstrijdige interpretaties, zelfde gebeurtenis
• Tegenstrijdige herinneringen, zelfde gebeurtenis à leidt tot eerste 2

Popper: zuivere observaties bestaan niet à theorie-geladen (observatie begint met vermoeden)

• Feit hangt af van achtergrondtheorie
• Bewijs theorie stuurt feiten: Unabomber

Unabomber

• Mei 1978: pakje met bom op plein
• Na 3 bommen: UNABOMB à hout als hint?
• 4e bom: president Wood à campagne gaande
• Tot 1987: nog 9 aanslagen (daarna even stilte)
• Technische beta groep als doelwit
• Enige duidelijke ‘feit’: modus operandi à (slimme) dwaalsporen zoals plek, afzender en geadresseerde
• Vanaf 1993: nog 4 slachtoffers
• Brief van F.C. aan New York Times met opeising
• 7 persoonlijk afgeleverd, 10 per post à 9 levens unabomber (want riskant)
• 1995: brief Gelenter (slachtoffer, heel beledigend) en NYT à manifest publiceren, dan zal hij stoppen met bommen

à Publicatie Unabomber-Manifest (aka: Industrial Society and its Future): negatief over technologische ontwikkelingen, contrarevolutie nodig (einde technologie). Bijvoorbeeld: mogelijkheden worden verplichtingen (auto en antidepressiva)

• Conventionele technologiekritiek 1960
• Antipsychiatrie (medicalisering) 1970
• Club Rome (milieu)
• Luddieten
• Je moet soms iets opofferen

Schoonzus begon herkenning, broer (David) ging manifest lezen: ‘you can’t eat your cake and have it too’ à bewijs (tweestrijd)

Ted Kaczynski (1942): altijd jongste kind à veel gepest en geisoleerd
In 1971: living off the land in Montana

Broer en moeder (Wanja): hij was niet toerekeningsvatbaar (TBS) à na opname in ziekenhuis als baby ander kind geworden (trauma): autisme

Kaczynski: wilde geen ‘sickie’ zijn à weigert toe te geven aan ontoerekeningsvatbaarheid à ontsloeg advocaten die hiervoor pleitten, hij wilde zichzelf verdedigen: mocht als mentaal gezond (à testen)

Sally Johnson: forensisch psychiater

• Gesprekken (22 uur), dagboeken, gecodeerd logboek, autobiografieën, correspondentie
• Diagnoses: schizofrenie, paranoïde type
  
  • Waan 1: beheerst door moderne technologie
  • Waan 2: psychologische mishandeling ouders

Nu schizofreen in remissie (stabiel) à terecht geteld en plea bargain (volledige bekentenis in ruil voor levenslang)

Silva et al. (2003)

• Geen wanen, maar overtuigingen
• Beperking sociale interactie, beperking beroep, repetitief gedrag (bommen), geen taal en cognitieve stagnatie
• Syndroom Asperger à onder verdedigd in delinquent
• Maar: gebrek empathie, isolement (hij kon zich niet over laten halen door anderen)
• Misschien psychopaat of narcist?

Alton Chase: niet psychiater

• Ook aan Harvard gestudeerd en blokhut à manifest ideeën uit lesmateriaal
• Schreef autobiografieën

Magid (2000): Indiana Law Journal

• Extreem geval cognitieve dissonantie à geen psychiatrische problemen
• Ontdoen dan dissonantie door delinquent gedrag

Psychiatrisch Rashomon: waar lijdt hij nou werkelijk aan?

• Feit: geen psychoses. Maar wat bewijst dan: A) in remissie, B) geen zelfinzicht etc.
• Logboek en brieven andere motieven (discrepantie)
• Feiten schizofrenen: zelfverwaarlozing
  
  • Johnson: soms wel, som niet
  • Silva: ongenoemd
  • Chase: hoort erbij (mountain people)
• Ook: was blokhut een troep
  
  • Johnson: ongenoemd
  • Silva: ongenoemd (netjes zou beter uitkomen bij ASS)
  • Chase: slim en praktisch ingericht
• Feiten kunnen niet beslissen tussen posities, maken deel uit van posities (volgen uit theorie) à verschil: interpretatie

Conclusie:

• Elke theorie produceert andere feiten
• Kan dus niet weerleggen
• Voor Popper: onbruikbaar

Herinneringen

• Hindsight bias: gekoppeld aan wat je weet wat die persoon geworden is, voorspelbaar, ‘I knew it’
• Confirmation bias: je vindt steeds meer bevestiging perceptie

Hoorcollege 4

Meer aandacht voor wat doen wetenschappers doe eigenlijk? (Kuhn)

Standaard beeld wetenschap (common sense)

• Logisch positivisten: onafhankelijke waarnemingen
• Ontdekken door systematische waarnemingen à hoe verbinden we deze waarnemingen

1 methode & eenheid wetenschap

Tegen standaardbeeld: Popper à je kan niet zomaar observeren

• Het begint met theorie/hypothese
• Waarnemingen zijn niet zuiver (theoriegeladen)
• Kennis is nooit zeker (alleen wat niet zeker is: falsificatie)

Maar: nog steeds normatief

Maar: nog steeds onafhankelijk (realisme)

Science and Technology Studies (empirisch)
Onderzoek naar wetenschap(pers) à wetenschap in actie
Constructie (1 stroming)

• Bloor: theorieën construeren (ook Collins, Kuhn) à werkelijkheid bepaalt niet theorie (Quine: ergens in netwerk van theorie iets aanpassen zodat theorie nog klopt). Sociale factoren geven doorslag
• Weinig ‘natuur’ in lab à door mensen gemaakt en fenomenen produceren
• Wetenschap essentieel materiele en sociale omgeving: maatschappelijk omgeving (verweven)
• Kinds (soorten): classificatie (bv DSM) wordt niet afgedwongen door wereld, maar door mensen (nominalisme) à pragmatisch

Dus: geen weerspiegeling van de wereld, maar besluit

• Constructie psychologische werkelijkheid: nieuwe manieren van zijn (bv gedragingen naar DSM of juist er tegen verzetten)

Kritiek op constructie: Dawkins à relativistisch
Constructie is anti-wetenschap en politiek onverantwoord (pseudowetenschap)
Latour: wetenschappers mobiliseren (in netwerk) à actor-netwerk theorie à netwerk binnenhalen

Actor-netwerk theorie

• Constructie geradicaliseerd
• Onderscheid natuur en cultuur is zelf constructie: geen onderscheid maken (vervlochten)
• Technoscience: sociale verbanden in stabiel à technoscience maakt maatschappij stabiel
• Maatschappij collectief: menselijk en nietmenselijk (human en nonhuman)
• Tegen dualisme à geen scheiding (bv lichaamgeest), alles hangt samen: nonhumans ook actoren (heterogeen)
• Denken in netwerken en deze vormen

Representatie (hoort bij ANT): hoe weten we dat dat waar is?

• Geen relevante vraag: inscriptie à sporen op papier (bv kaart): mobiel, stabiel, plat en opnemen
  Inscriptie: omgezette fenomenen
• Kloof verdwijnt door inscriptie

Hoorcollege 5

Enhancement: gezonder dan gezond zijn
Gezondheid: steeds belangrijker wordend onderwerp
Ongezond presteren: oa burn-outs

Gecorreleerd met methylfenidaat en amfetaminen productie (en voorschrijven kinderen)

Gezondheid (WHO): volledig fysiek, geestelijk en sociaal welbevinden en niet van louter ontbreken van ziekte à veeleisend en vaag/breed
Nietzsche: hoeveelheid ziekte waarmee ik nog steeds de wezenlijke dingen kan doen
Nieuwe definitie: ability to adapt and self manage à want acuut en medicalisatie

Positieve gezondheid: dagelijks functioneren, lichaamsfuncties, mentaal welbevinden, zingeving, kwaliteit van leven, sociaal-maatschappelijk functioneren à wetenschappers en ‘zieken’ zijn niet eens over wat belangrijk is à voor wie is zorgstelsel eigenlijk bedoeld?

Hoe verklaar je toenemend gebruik middelen, terwijl niet toenemend enhancement? à medisch

• We diagnosticeren beter (criteria breder) à maar er is ook afname in middelen?
• Minder zware gevallen gediagnosticeerd
• Beter geïnformeerd à eerder hulp zoeken
• Medicalisatie
• Meer lasten in samenleving
• Genetisch en/of hersenziekten

Maar waarom gebruiken studenten? à meer emotioneel dan cognitieve effecten (uit survey)

Astonishing hypothese: brein/genen verklaren alles

Nieuw adolescentenstrafrecht (neurorecht):

• 30% van de verdachten 1523 jaar
• Hersens nog niet ontwikkeld à wetenschappelijk onderbouwd
• Grens 22 en 23 normatief willekeurig
• Wetenschap ondersteunt, dicteert niet

Geestelijke gezondheidszorg
Classificatie: begon al in biologie (planten en dieren) à maken wij mensen zelf
Drie modellen (Kendler)

• Essentialistisme: bv periodiek systeem
  • Een bepaald nummer is goud, dus goud is dat nummer
  • Makkelijk classificeren en behandelen
  • Geen voorbeelden in praktijk
• Sociaal constructivisme: bv homo in DSM
  
  • Verklaart historische en culturele variabiliteit
  • Relativistisch, willekeurig, geen grond om op te bouwen, geen klinische implicaties
• Pragmatisme: als het maar praktisch is
  
  • Gaat om het nut cliënt, wat werkt, flexibel
  • Geen leidraad, willekeurig

Sommige symptomen in DSM bij stoornis zijn tegenstrijdig (veel/weinig slaap bij depressie) en er wordt weinig gezegd over intensiteit
227 soorten depressie (als je alle symptomen bekijkt) à kleine kans toeschrijven biologisch

Geschiedenis DSM

• DSM I en II: Freudiaans en psychodynamisch
• DSMIV-TR: symptomen beschrijving (geen etiologie meer)
• BOGSAT methode: blijft mensenwerk, lukt niet biologisch verklaren (groep mensen om tafel)
• DSM meer bedacht vanuit deskundigen (wetenschappers) dan patiënten à positieve gezondheid

Steeds meer erkenning omgevingsinvloeden, ondanks dominante neuro-denken. Ook meer aandacht voor filosofie.

Hoorcollege 6

Kwalitatieve onderzoeksmethodes (Hammersley) à verschillende definities: hoe ervaren mensen dingen (beleving) en nadruk op woorden (verbaal)
Mixed methods: kwalitatief en kwantitatief

Verschil: essentie en proces knowlegde producten

• Kwalitatief: mensen maken eigen waarheid à subjectief
• Kwantitatief: universele waarheden à objectief

Aannames/argumenten kwalitatief:

• Onderzoek echte wereld (geen laboratorium)
• Natuurlijk gedrag (in het wild à geen opdrachten)
• Spreken vanuit beleving (beleving/betekenis à subjectief)
• Complexiteit en context belangrijk (interpretaties)

Nadelen: verwachtingen (wil men aan voldoen) en vragen kunnen leiden tot gedachten en gedrag

Elementen

• Inductief: vanaf data naar theorie (dus niet testen) à flexibel

Vraag à methode à data

• Data relatief ongestructureerd à subjectief
• Veel kleinere n (kleinschalig onderzoek)
• Natuurlijke vorm en context (vragen/meedoen)
• Verbale data en analyse

VOORBEELD artikel: stress bij tiener

• Open interviews (kwalitatief)
• Thematische analyse (TA) à inductief (thema’s herkennen uit interviews)
• Woorden pp thematiseren
• Dit onderzoek: boosheid bij stress à gevoel geen controle
• Niet universeel, generaliseerbaar

VOORBEELD artikel: baby factory

• Hoe onderzoek doen bij baby’s à participerende observatie (ook praten onderzoekers)
• Baby’s: moeilijk onderzoeksobject
• Strategieën bedacht (niet wetenschappelijk)
  
  • Flexibel protocol
  • Stacking the deck
  • Falen wordt deugd
  • Terugwerken vanuit statistische significantie
• Het is allemaal niet zo lineair (ook kwantitatief niet)

Kwantitatief: komt uit logisch positivisme à waarheid bestaat en is te ontdekken
Kwalitatief: waarheid is geconstrueerd en in elke context anders

Hammersley: waarheid geconstrueerd

• Interpretivisme (reactie positivisme): van binnenuit à begrijpen (context): verschil human/nonhuman
• Critical research: politiek, macht, betekenis kennis (intentie, waarom)
• Constructionisme: proces, geen onafhankelijke waarheid

Bewustzijn en reflectie: wetenschapper niet neutraal
Kuhn: paradigma à constructionisme
Postmodernisme (’90): wetenschappelijke kennis en een ‘soort’ kennis à er is meer

Verschillende methodes (kwalitatief onderzoek)

• Discoursanalyse: taalgebruik
• Diepte interviews
• Case study: situatie onderzoeken (diverse methodes)
• Focus groep: interviewen groep mensen
• Participerende observaties
• Fotografie en film

Hoorcollege 7

Standaardbeeld wetenschap à klassiek realisme

• Goed onderzoek dekt de werkelijkheid
• Wetenschapstheoristen denken: dat kan niet
• Doel gaat vooraf aan wat je wil ontdekken (normatief)

Onderzoek zien als poging veranderen werkelijkheid à dan democratische discussie mogelijk over wat goede wetenschap is

• Meer verantwoordelijkheid nemen        | Responsible research
• Openheid over wat je doet                       | and innovantion

Directe waarneming voor werkelijkheid

• Wie het ziet, wat is direct, welk instrument, hoe heet het
• Directe waarneming = gemedieerde waarneming?
• Menselijke beslissingen

Einstein: “Zonder theorie geen waarneming”

Popper: zekerheid is nooit mogelijk à afspraken

• Dus ook over falsificatie
• Er gebeuren meer rampen uit zekerheid
• Dit is het beste wat we nu hebben

Klassiek realisme (begin 20^e eeuw)
Falsificationisme
Sociaal constructivisme (eind 20^e eeuw)
Latour (maken werkelijkheden)

Latour: ontdekken is slechte omschrijving

• Feiten door mensen gemaakte werkelijkheden
• Mensen ontdekken niet, maar grijpen in

Nu: realistisch realisme (begin 21^e eeuw)

• Niet slechts sociale constructie
• Wetenschap kan harde werkelijkheden maken
• Morele/maatschappelijke vragen mee verbonden
• Ook talige producten (bv armoede, wat precies is dat) à definities hebben consequenties en deze kiezen we zelf

Realisme: feiten en normen gescheiden
Realistisch realisme: feiten en normen verstrengeldà door getallen: normen verdwijnen en sterkere werking

Foucault: indelen afwijkende mensen à werkelijkheid: homoseksualiteit natuurlijk?

• DSM I en II: homo als stoornis à behandeling

Fryer (1972): anonieme homo à pleiten voor homo niet als stoornis

• Toegeven dat homo bestaat, terwijl bedachte wetenschappelijke waarheid

Wetenschap maakt werkelijkheden: construct, besluit

DSM: er hangt geen bordje ‘stoornis’ in brein

Reificeren definities: definities tot dingen maken
Stap 1: eigenschap x à stoornis y
Stap 2: stoornis y à (dus) eigenschap x
Diagnoses: doen alsof realiteit (realisme) à verbergen dat het sociaal geconstrueerd is

Talig en materieel combinatie à harde werkelijkheden

Sociaal constructivisme: Alzheimer bestaat niet (net zoals ADHD, Sinterklaas etc)
Realistisch realist: het bestaat wel, het is overal (rituelen etc)

Onderzoek (menselijk)
Indelen/definiëren à meten etc à interpreteren
Meten: ook verworven: experiment niet neutraal, maar menselijke beslissingen

Meningen à wel goed onderbouwd

Realistisch realisme: meer vertrouwen in wetenschap door soorten kennis te mobiliseren en open te zijn