Artikelsamenvatting bij Doet onderwijssegregatie er toe? van Merry e.a. - 2012

Tegenwoordig gaat de mens ervanuit dat integratie een belangrijk en waardevol sociaal goed is. Echter gedragen niet alle ouders zich hiernaar. Hoewel ze segregatie aanmoedigen, sturen ze hun eigen kind wel liever naar een 'goede', dus witte school. Dit proberen we vervolgens goed te praten door verantwoording te geven aan het schoolsysteem in Nederland. De enige manier om meer gelijkheid op scholen te bevorderen is door te streven naar gemengde scholen. Segregatie kent structurele voor- en nadelen ten opzichte van andere kinderen, waarbij kinderen uit een lager milieu vaak in het nadeel zijn. Deze kinderen zouden van het contact met kinderen uit een hoger milieu kunnen profiteren, bijvoorbeeld door het leren van de Nederlandse taal van andere kinderen. School is daarentegen niet de enige factor die de kansen voor een kind bepaald. 

Hoe heeft de segregatie zich ontwikkelt?

Voorheen was er sprake van segregatie op basis van geloofsovertuiging en sociale klasse, waarbij er weinig contact was tussen de gemeenschappen. Tegenwoordig staat sociale integratie en burgerschap bovenaan op de agenda. Gemengde scholen zouden namelijk een rechtvaardige samenleving symboliseren. 

Welke waarden spelen een belangrijke rol in onderwijssegregatie?

Vrijheid en gelijkheid zijn twee belangrijke idealen in de liberale democratie en kunnen elkaar op allerlei manieren aanvullen en versterken, zo ook in het onderwijs. Tegelijkertijd zijn vrijheid en gelijkheid ook vaak in strijd met elkaar, met name in heterogene en multiculturele samenlevingen als de Nederlandse. Echter zijn samenlevingen zo ingericht dat sommige mensen meer bevoorrecht worden dan anderen. Ook wordt elk van ons regelmatig geconfronteerd met talloze beslissingen waarin we prioriteiten moeten stellen wannner er sprake is van concurrerende idealen. Dit is echter het probleem: liberale argumenten vóór integratie neigen vaak naar een eenzijdige aandacht voor gelijkheid, en dit staat op gespannen voet met hoe de meesten van ons hun recht op vrijheid uitoefenen, vooral als het om onze eigen kinderen gaat. De meeste maatregelen om segregatie tegen te gaan, worden gezien als inbreuk op iemands vrijheid. Er bestaat een sterke samenhang tussen het uitoefenen van de schoolkeuze door ouders en segregatie. We moeten accepteren dat onze idealen met elkaar kunnen botsen en dat we gedwongen worden om te kiezen tussen prioriteiten, hopelijk met rand- voorwaarden die ons zowel vormen als beperken in de rechtvaardiging voor het maken van eerlijke keuzes voor onszelf en onze kinderen.

Wat is vrijwillige en onvrijwillige segregatie?

Sommige vormen van onderwijssegregatie zijn nadeling voor kinderen. Er kan een onderscheid gemaakt worden tussen vrijwillige en onvrijwillige onderwijssegregatie. Er zijn drie grote obstakels die de verwezenlijking van het integratie-ideaal verhinderen:

1. Segregatie hoeft niet altijd per se verwerpelijk te zijn. De meeste personen ongeacht hun achtergrond kunnen beter opschieten met mensen die dezelfde eigenschappen hebben. Het is daarom beter voor kinderen om met andere kinderen van verschillende afkomsten in contact te komen zodat ze leren welke eigenschappen ze gemeen hebben. Echter zullen er altijd groepjes blijven bestaan met één dominante cultuur. Deze diversiteit werkt de ongelijkheid alleen maar meer in de hand. Sommige kinderen hebben nou eenmaal behoefte aan hun eigen cultuur, normen en waarden. 
2. Vrijheid en gelijkheid botsen in het integratie-ideaal. Veel inspanningen om segregatie te verkleinen komen in conflict met lang gekoesterde morele en constitutionele rechten.
3. Wanneer iedereen het eens over dat sociaal geïntegreerde scholen de voorkeur hebben boven gesegregeerde scholen, dan hebben we niet per se een gemengde school nodig voor meer gelijkheid. Soms is separaat onderwijs beter dan gemengd onderwijs.

Argumenten voor integratie focussen zich op gelijkheid, echter bieden gemengde scholen vaak geen gelijkheid omdat volgens sommige ouders de kwaliteit van het reguliere onderwijs onvoldoende tegemoet komt aan hun specifieke wensen, dus richten zij zich op gescheiden onderwijs. Vrijwillige separatie is voor deze ouders en hun kinderen een alternatief voor kwalitatief beter onderwijs, waar hun kinderen hun eigen identiteit kunnen ontwikkelen en geen nadelen ervaren van discriminatie of uitsluiting. 

Welke zorgen bestaan over segregatie?

Een eerste zorg is dat het idee van sepratie uitgebuit zou kunnen worden door antisociale groeperingen. Deze angst is onterecht omdat vrijwillige separatie niet gemotiveerd wordt door radicale, culturele of religieuze superioriteit, maar door een verlangen naar kwalitatief onderwijs. Een tweede zorg is dat er mensen zijn die vrijwillige separatie afwijzen in verband met de consequenties voor de meer bevoorrechte kinderen. Wanneer deze kinderen niet in aanraking komen met kinderen van andere culturen kunnen zouden zij hun horizon niet kunnen verbreden. Echter zal deze kinderen de segregatie veel meer goed dan kwaad doen.