HC23: Psychologie van eetstoornissen

Algemene informatie

• Welke onderwerpen worden behandeld in het hoorcollege?
  • In dit college worden verschillende voedings- en eetstoornissen besproken
• Welke onderwerpen worden besproken die niet worden behandeld in de literatuur?
  • Alle onderwerpen in dit college worden ook behandeld in de literatuur
• Welke recente ontwikkelingen in het vakgebied worden besproken?
  • Er zijn geen recente ontwikkelingen besproken
• Welke opmerkingen worden er tijdens het college gedaan door de docent met betrekking tot het tentamen?
  • Er zijn geen opmerkingen over het tentamen gemaakt
• Welke vragen worden behandeld die gesteld kunnen worden op het tentamen?
  • Er zijn geen mogelijke vragen behandeld

Eet- en voedingsstoornissen

Er is een verschil tussen eet- en voedingsstoornissen kunnen verdeeld worden in categorieën:

• Voedingsstoornissen
  • Pica
  • Rumination Disorder
  • Avoidant/Restrictive Food Intake Disorder (ARFID)
• Eetstoornissen
  • Anorexia nervosa
  • Boulimia nervosa
  • Binge eating disorder (eetbuistoornis)
• Andere gespecificeerde voedings- of eetstoornissen
  • Subklinische vormen van de eetstoornissen
  • Purging Disorder
  • Night Eating Syndrome
• Ongespecificeerde voedings- of eetstoornissen

Anorexia Nervosa:

Voor de diagnose anorexia nervosa moet gelden:

• Beperking van de energie-inname t.o.v. de energiebehoefte, resulterend in een significant te laag lichaamsgewicht
• Een intense vrees om aan te komen of dik te worden, of persisterend gedrag dat gewichtstoename verhindert
• Stoornis in de manier waarop de betrokkende lichaamsgewicht en vorm ervaart

De ernst van anorexia nervosa wordt bepaald met de BMI:

• Licht: > 17
• Matig: 16 - <17
• Ernstig: 15 - <16
• Zeer ernstig: < 15

Behandelaren kunnen de ernst schaal verhogen op basis van andere parameters. Bij jongeren wordt er gekeken naar de BMI in percentielen.

Boulimia nervosa:

Voor de diagnose boulimia nervosa moet gelden:

• Recidiverende eetbuien (groot, controleverlies)
• Inadequaat compensatoir gedrag (braken, laxantia)
• Eetbuien/compensatiegedrag (3 maanden lang minimaal 1x per week)
• Zelfevaluatie onevenredig beïnvloed door lichaamsvorm en gewicht

De ernst van boulimia nervosa wordt bepaald met de frequentie van compensatoir gedrag:

• Licht: 1-3 episoden/week
• Matig: 4-7 episoden/week
• Ernstig: 8-13 episoden/week
• Zeer ernstig: > 13 episoden/week

Behandelaren kunnen de ernst schaal verhogen op basis van andere parameters.

Binge Eating Disorder:

Binge Eating Disorder heet ook wel eetbuistoornis. Voor de diagnose BED moet gelden:

• Recidiverende eetbuien (groot, controleverlies)
• 3 van de volgende:
  • Sneller eten dan normaal
  • Dooreten tot oncomfortabel vol gevoel
  • Grote hoeveelheden zonder hongergevoel
  • Alleen eten uit schaamte
  • Gevoel van walging of schuld
• Duidelijke lijdensdruk door eetbuien
• Eetbuien treden 1x per week, 3 maanden lang op
• Geen boulimia of anorexia nervosa

De ernst van BED wordt bepaald met de frequentie van de eetbuien:

• Licht: 1-3 episoden/week
• Matig: 4-7 episoden/week
• Ernstig: 8-13 episoden/week
• Zeer ernstig: > 13 episoden/week

Behandelaren kunnen de ernst schaal verhogen op basis van andere parameters.

Andere gespecificeerde voedings- of eetstoornissen:

Er zijn ook nog andere gespecificeerde voedings- of eetstoornissen:

• Atypische anorexia nervosa normaal gewicht (of erboven)
• Boulimia nervosa (lage frequentie en/of beperkte duur)
• Eetbuistoornis (BED in lage frequentie en/of beperkte duur)
• Purgeerstoornis (zonder eetbuien)
• Nachtelijk eetsyndroom (night eating syndroom)

Epidemiologie

Over het algemeen komen eetstoornissen vaker voor bij vrouwen dan bij mannen:

• Anorexia
  • 95% vrouw
  • 5% man
• Boulimia
  • 95% vrouw
  • 5% man
• Eetbuistoornis
  • 50% vrouw
  • 50% man

Prevalentie:

De life-time prevalentie van verschillende eetstoornissen is:

• Anorexia nervosa
  • 4%
  • Incidentie: 11,8 per 100.000 persoonsjaren
• Boulimia nervosa
  • 2%
  • Incidentie: 5,8 per 100.000 persoonsjaren
• Binge Eating Disorder
  • 2%
• OSFED
  • 14%

Van een huisartsenpraktijk met 2168 patiënten hebben ongeveer 16 patiënten een eetstoornis:

• 1 patiënt ontwikkeld ooit anorexia nervosa
• 3 patiënten ontwikkelen ooit boulimia nervosa
• 12 patiënten ontwikkelen ooit BED
• Een onbekende hoeveelheid patiënten ontwikkelen ooit OSFEF

Tegenwoordig krijgen de meeste mensen anorexia en boulimia nervosa tussen de 15-19 jaar. In totaal krijgt bijna 6% van de vrouwen ergens in het leven last van een eetstoornis. Bij de mannen is dit bij net iets meer dan 1% het geval.

Beloop

Prognose en verloop:

De prognose en het verloop van eetstoornissen verschilt:

• Anorexia- en boulimia nervosa
  • 50% herstelt
  • 30% wisselend beloop/herstel gedeeltelijk
  • 20% herstelt niet/chronisch
    • Hiervan overlijdt 5-10%
• Eetbui stoornis
  • 77% is na 5 jaar verbeterd en vrij van eetbuien
  • 10% heeft na 5 jaar nog last van eetbuien

Gemiddeld duurt een eetstoornis 6-7 jaar.

Gevolgen:

Eetstoornissen hebben op verschillende gebieden gevolgen:

• Lichamelijk
  • Anorexia nervosa
    • Botontkalking → verhoogde kans op botbreuken
    • Vertraagde hartslag, hartritme-stoornissen of zelfs hartstilstand
    • Nier- en leverbeschadigingen
  • Boulimia nervosa
    • Nier- en leverbeschadigingen
    • Hartritmestoornissen en kans op hartstilstand
• Psychisch
  • Stemming (angstig, depressief)
  • Stress
  • Gevoelens van:
    • Eenzaamheid
    • Schuld
    • Walging
    • Schaamte
  • Emotionele vervlakking
  • Concentratieproblemen
• Sociaal
  • Sociaal isolement
  • Ruzies en conflicten met omgeving
  • Vermijding situaties gericht op eten of lichaam

Herstel:

Het herstelpercentage per niveau van anorexia en boulimia nervosa is:

• Anorexia nervosa
  • Bevolking: 67%
  • Huisarts: 56%
  • Gespecialiseerde zorg: 47%
• Boulimia nervosa
  • 57%
  • 61%
  • 67%

Etiologie

Het ontstaan van een eetstoornis heeft niet één aanwijsbare oorzaak. Het is een combinatie van risicofactoren:

• Erfelijkheid en genen
• Biologische factoren
• Lichamelijke aanleg
• Culturele factoren
• Omgevingsfactoren
• Psychologische factoren

Psychiatrische co-morbiditeit:

Vaak is er sprake van psychiatrische co-morbiditeit:

• 96% heeft tenminste één axis-I disorder
• 68% heeft meer dan één persoonlijkheidsstoornis

In het geval van anorexia nervosa is dit vaak:

• Ontwikkelingsstoornissen (autisme, ADHD)
  Obsessive compulsive disorder (OCD)
• Post traumatische stress disorder (PTSD)

In het geval van boulimia nervosa is dit vaak:

• Affective disorder
• Overmatig alcohol- of drugsgebruik
• Post traumatische stress disorder (PTSD)

Behandeling

Er zijn enkele tekortkomingen van de behandeling voor eetstoornissen:

• Weg naar gezondheidszorg is traag
  • Vertraging van de patiënt: 4,1 jaar
  • Vertraging van de dokter: 1,1 jaar
  • Stoornis-gerelateerde vertraging: ontkenning van de ziekte, schaamte, angst voor stigmatisering
• Toegang naar de gezondheidszorg is gelimiteerd
  • Veel vraag
  • Wachtlijsten
• De effectiviteit laat veel te wensen over
  • Stoppen met de behandeling
    • 20% tijdens de eerste inpatiënt behandeling
    • 30-50% tijdens de volgende inpatiënt behandeling
    • 31-64% tijdens outpatiënt behandeling
  • Terugval
    • 30-50% in het eerste jaar na inpatiënt behandeling

Mogelijke behandelingen:

Er zijn verschillende mogelijke behandelingen:

• Anorexia nervosa
  • "Family based treatment" voor kinderen en adolescenten
  • Geen "evidence-based" treatment voor volwassenen
  • Hoge aantallen stoppen met de behandeling
  • Multidisciplinaire benaderingen
  • Medische, voedings-, sociale en psychologische componenten
• Boulimia nervosa
  • Cognitieve gedragstherapie
  • Interpersoonlijke therapie
  • Farmacotherapie (op de korte termijn)
• Binge Eating Disorder
  • Cognitieve gedragstherapie
  • Farmacotherapie
  • Gewichtsmanagement

Basisprogramma:

Een behandeling is een combinatie van twee sporen:

• Normalisatie eetpatroon en gewichtsherstel
• Behandelen van de achterliggende problematiek

Een behandeling kan ambulant of intensief (met verblijf) zijn.

Het basisprogramma bevat:

• Management van eetpatroon en gewicht
• Sociotherapie
• Psychotherapie
• Lichaamsgerichte therapie
• Beeldende therapie