Hoorcollege week 3 Inleiding Internationaal Publiekrecht

Hoorcollege 

Naleving en geschillenbeslechting, tussen wie? 

• Staten leven veelal internationaal recht na, omdat ze willen kunnen genieten van de voordelen ervan --> international law of cooperation 

• Geschillenbeslechting tussen Staten (vroeger de enige optie) 

• Vandaag: geschillenbeslechting die betrekking heeft op conflicten waar internationale organisaties, natuurlijke personen of rechtspersonen (bedrijven) bij betrokken zijn 

Eenzijdige maatregel: 

• Door staat als reactie op schending rechtsplicht door de andere staat, om die staat er toe aan te zetten zijn verplichtingen na te leven (schending verdragsbepaling, gewoonterecht, etc: 

1. Retorsie (bv verbreken diplomatieke betrekkingen, opschorten van ontwikkelingshulp) = niet verboden onder internationaal recht --> bij Decembermoorden NL ontwikkelingshulp stopgezet 

2. Represailles (tegenmaatregelen) = in beginsel verboden, maar niet onrechtmatig als ze gericht zijn op het beëindigen van een onrechtmatige daad van een andere staat 

Represailles: 

Voorwaarden (ILC Articles on State Responsibility – Artikelen inzake Staatsaansprakelijkheid): 

1. Alleen voor gelaedeerde staten (injured states) 

2. Aansprakelijke staat worden verzocht om schending te beëindigen en rechtsherstel te bieden (art. 52 lid 2 sub a) 

3. De staat die tegenmaatregelen wil nemen moet in onderhandelingen blijven met in gebreke blijvende staat (art. 52 lid 2) --> openstaan voor andere oplossing 

4. Geen tegenmaatregelen als geschil is voorgelegd aan internationaal tribunaal (art. 52 lid 3 sub b) 

5. Tegenmaatregelen moeten evenredig zijn aan de geleden schade (art. 51) 

Geweld is niet toegestaan en mag niet leiden tot schending van de rechten van de mens (art. 50 lid 1 sub b ARSIWA) en niet in strijd met dwingend gewoonterecht (Jus cogens, art. 50 lid 1 sub d ARSIWA) 

Vreedzame geschillenbeslechting: 

• Art. 2 lid 3 VN-Handvest: “Alle leden brengen hun internationale geschillen langs vreedzame weg tot een oplossing, op zodanige wijze dat de internationale vrede en veiligheid niet in gevaar worden gebracht.” 

• Methoden vreedzame geschillenbeslechting (art. 33 VN-Handvest) 
  - Diplomatieke methoden, zoals onderhandelingen, goede diensten, feitenonderzoek, bemiddeling en verzoening 
  - Juridische methoden zoals arbitrage en internationale rechtspraak 

Diplomatieke methoden: 

• Hebben met elkaar gemeen dat ze flexibel en niet bindend zijn en niet tot bindende uitkomsten hoeven te leiden 

• Gaan meestal vooraf aan inzet van juridische methoden (eerst op vreedzame manier proberen, anders internationaal tribunaal) 

• Politiek karakter, vinden van politiek aanvaardbare oplossing 

Staten hebben de keuze (art. 33 VN-Handvest) 

• Rechtstreekse onderhandelingen (te goeder trouw) 

• Onafhankelijk feitenonderzoek kan daaraan ten grondslag liggen 

• Goede diensten derde partij 

• Bemiddeling 

• Verzoening (conciliatie) 

Onderhandelingen: 

• Tussen twee of meer staten 

• Aantal verdragen bepaalt dat staten eerst moeten onderhandelen voordat ze de kwestie kunnen voorleggen aan een internationaal tribunaal (bv Statuut Internationaal Gerechtshof; WTO-Verdrag --> eerst 60 dagen consultaties) 

• Maar als staat weigert te onderhandelen, dan kan hier vanaf worden gezien 

• Optie van onderhandelingen blijft altijd openstaan, partijen kunnen zich uit een procedure terugtrekken 

• Verder veel vrijheid, als onderhandelingen maar ter goeder trouw gebeuren 

Goede diensten: 

• Betrokken derde partij als staten hun geschil niet kunnen oplossen 

• Regelt communicatie tussen partijen 

• Voorbeeld: secretaris-generaal VN 

Bemiddeling: 

• Actievere rol voor derde partij 

• Onderscheid tussen goede diensten en onderhandeling niet altijd even duidelijk 

Feitenonderzoek: 

• Als basis voor betere onderhandelingen (onderhandelingen zijn moeilijk als staten in conflict het niet eens zijn over de feiten) 

• Wordt vaak ad hoc ingesteld (als het nodig is) 

• Bv meest recentelijk VN-feitenonderzoek naar de mensenrechtenschendingen van de Rohingya moslim minderheid in Myanmar, of door het OPCW naar het gebruik van chemische wapens in Syrië 

Conciliatie (verzoening) 

• Uitgevoerd door conciliatiecommissie 

• Voorstellen in principe niet bindend 

• Wel politieke druk 

Ook geschillenbeslechting binnen internationale organisaties: 

• Hier gaat het niet naar de gang naar een rechter of rechterlijke procedure binnen een internationale organisatie, maar naleving mechanismes 

• Rapporten over hoe landen die meedoen de verplichtingen uit het verdrag nakomen 

• Toezicht-procedures over het niet naleving van internationale verplichtingen 

• Bv op gebied van rechten de mens, milieubescherming, ontwapening, etc 

• Bv in internationaal handelsrecht: Trade Policy Review Mechanism (TPRM) in de WTO 

• Mondt in het algemeen niet uit in beslissingen met bindende rechtsgevolgen (soevereiniteit van staten) 

• Drie fases: 1. Informatieverzameling 2. Beoordeling 3. Corrigerende maatregelen (nooit bindend) 

• Als je er niet aan houdt dat andere staten weten dat zij het niet nakomen en daarom slechte reputatie 

• Soms sanctie bij niet naleving (bv opschorting lidmaatschap of stemrecht) 

• Soms is niet-naleving meer een gevolg van gebrek aan mogelijkheid dan kwade wil 

• Sancties dan niet effectief, beter om staat te helpen met nakomen van verplichtingen 

• Bv in het kader van UNFCCC-klimaatverdragen 

Juridische methoden vreedzame geschillenbeslechting: 

Arbitragetribunaal: 

• Niet permanent van aard 

• Speciaal opgericht ten behoeve van een conflict 

• Partijen hebben verre mate van controle over: 
  - Samenstelling 
  - Bevoegd 
  - Procedure van het tribunaal 

Internationaal rechtspraak: 

• Bestaan van rechterlijk orgaan dat permanent in zitting is 

• Kan dus ten alle tijden functioneren 

• Partijen hebben relatief beperkte ruimte om invloed uit te oefenen op het tribunaal 

Internationale arbitrage: 

• Tussen staten en tussen particulieren en staten (bv Investor-State Arbitration) 

• Permanent Court of Arbitration (PCA) biedt ondersteuning, ook in Vredespaleis in Den Haag 

• Geschillen beslecht op ad hoc basis (compromis) of op basis van verdrag (meeste verdragen hebben clausule waar ze kunnen kiezen voor arbitrage) 

• Partijen kiezen meestal 3 of 5 arbiters 

• Gebruikte regel: bv UNCITRAL regels 

Bevoegdheid en ontvankelijkheid van arbitrage: 

1. Ratione materiae --> ten aanzien van welk inhoudelijke vragen is het tribunaal bevoegd 

2. Ratione temporis --> ten aanzien van welke periode is het tribunaal bevoegd 

Internationaal gerechtshof: 

• Voornaamste gerechtelijke orgaan VN (art. 92 VN-Handvest) 

• Opgericht in 1945, zetelt in Vredespaleis in Den Haag 

• Meest algemene bevoegdheid van alle internationale tribunalen 

• Machtige landen laten hof links liggen (bv China en Rusland hebben nog nooit een zaak voor het hof gebracht). Vaak diplomatieke oplossingen 

• Alle leden VN zijn ook partij bij het Statuut van het Gerechtshof 

• Alleen bedoelt voor staten, niet voor internationale organisaties 

Samenstelling: 

• 15 rechters benoemd voor 9 jaar (art. 2 en 3 Statuut) 

• Worden gekozen door AVVN en VN-Veiligheidsraad (art. 4 Statuut) 

• President = voorzitter en heeft beslissende stem bij gelijke stemmen 

• Hoge ambtenaren, academici, niet per se rechters in land van herkomst 

Twee taken van IGH: 

1. Beslechting geschillen tussen staten (interstatelijke procedure) 

2. Uitbrengen van adviezen op verzoek van de AVVN en de VN Veiligheidsraad 

Toestemming geschillenbeslechting: 

ALLEEN als staten vooraf toestemming hebben gegeven om een geschil te beslechten. Dit kan op 3 manieren: 

1. ‘Compromis’: het voorleggen van het geschil bij bijzondere overeenkomst (art. 36 lid 1 Statuut) --> beide partijen zijn ermee eens dat ze geschil aan IGH gaan voorleggen 

2. Per verdrag bevoegd verlenen om toekomstige geschillen te beslechten (art. 36 lid 1 statuut) (Compromissoire clausule, 300+ verdragen) --> in de verdragen staat dat als je partij bent en er komt een geschil om de inhoud dan moet dit worden beslecht bij compromissoire clausule bij het IGH 

3. Op basis van facultaire verklaringen die staten afleggen (art. 36 lid 2 Statuut) --> als een staten een verklaring afleggen waarbij staten die partij zijn bij het Statuut te allen tijde kunnen verklaren dat zij ipso facto en zonder bijzondere overeenkomst de rechtsmacht van het Hof als verplicht zullen aanvaarden tegenover iedere andere staat die diezelfde verplichting aanvaardt 

Facultatieve rechtsmacht: 

Tussen 74 staten die deze verklaring hebben afgelegd, bestaat systeem at lijkt op verplichte rechtsmacht (staten hebben dus gezegd dat al hun geschillen bij IGH worden beslecht) MAAR: 

• Vaak voorbehouden (bv van temporele aard) 

• Uitsluiting als betrokken staten hebben besloten gebruik te maken van een andere procedure 

• Voorbehouden kunnen bepaalde typen geschillen uitzonderen 

Forum progrogatum: 

Als geen van drie wijzen van bevoegdheidsverlening van toepassing is, dan kan een staat toch de rechtsmacht van het Hof aanvaarden door: 

1. Simpelweg te verschijnen 

2. Op andere wijze duidelijk te maken de rechtsmacht van het hof te aanvaarden 

Positie derde staten 

• Teneinde een geschil tussen twee staten te beslechten, kan het nodig zijn om een oordeel te vellen over de juridische positie van een derde staat die geen partij is bij de procedure 

• Hof kan in dit geval geen rechtsmacht uitoefenen 

Voorbeeld hiervan: Case concerning East Timor: 

• Australië verdrag gesloten met Indonesische provincie East Timor 

• Achteraf bleek dat Portugal autoriteit had op East Timor en East Timor had recht op externe zelfbeschikking 

• Australië en Indonesië hadden dit niet gerespecteerd 

• Portugal ging naar IGH en zei dat Australië niet de regels nakwam van het verdrag. En vonden het onrechtmatig dat Australië met Indonesië het verdrag had gesloten want zij hadden de macht 

• IGH oordeelde dat ze hier geen uitspraak over konden doen want Indonesië was geen partij bij het geschil 

Procedure bij IGH: 

1. Schriftelijke fase (staten kunnen preliminaire bezwaren opwerpen) 

2. Beslissing rechtsmacht en ontvankelijkheid 

3. Interventie door derde staat (art. 62 Statuut) 

4. Uitspraak bij meerderheid. Als stemmen niet tot beslissing komen, geeft stem van president van het hof de doorslag 

5. Staten zijn verplicht uitspraken na te leven 

Adviesfunctie IGH: 

• Naast geschillenbeslechting kan hof adviezen geven aan organen van de VN en gespecialiseerde organisaties (art. 96 VN-Handvest, art. 65 Statuut) 

• Zogeheten Advisory Opinions 

• Niet bindend, wel gezaghebbend 

• Staten die onderwerp van Advisory Opinion zijn, kunnen geen bezwaar maken 

Naast IGH ook andere tribunalen. Ad hoc tribunalen: 

• Opgericht ter afwikkeling van een bepaald conflict 

• Opgericht per verdrag of resolutie Veiligheidsraad 

• Meestal na grote mensenrechten schendingen. Bv: Neurenberg Tribunaal 

• Nederland heeft dit ook geprobeerd voor MH17, maar niet succesvol  

Ook bekend is het Internationaal Strafhof (ICC) 

• Oorlogsmisdaden te vervolgen 

• Ook in Den Haag 

• Bestaat sinds 2002 

• Opgericht door ILC VN commissie n.a.v. Statuut van Rome (1998) 

• Permanent orgaan 

• 123 leden (2020) 

• Niet lid: China, India, Rusland, VS 

• Staat laatste paar jaar flink onder druk (hypocriet dat grote landen zich niet willen onderwerpen, terwijl armere Afrikaanse landen wel) 

WTO (wereldhandelsorganisatie) 

• Internationale organisatie in Genève 

• Heeft 164 leden 

• Platform voor onderhandelingen 

• Handhaaft de regels van het internationale handelsrecht 

• Interstatelijke geschillenbeslechting 

Ook economische geschillen van WTO, Dispute Settlement Body 

• Handelsoorlogen China vs. VS 

• Geschillenbeslechting orgaan waar veel landen ontevreden mee zijn 

• VS heeft daarom de benoeming van rechters geweigerd waardoor er niet genoeg rechters zijn 

• Orgaan is lam gelegd 

• Meer dan 550 klachten ingediend sinds 1995 

• Groot economisch belang van geschillen 

• Minder politie dan types geschillen die voor IGH komen 

Wat kan het Dispute Settlement Body: 

1. Kan panels instellen (eerste instantie), bestaande uit drie regeringsfunctionarissen 

2. Hoger beroep bij Beroepsorgaan --> permanent orgaan met zeven onafhankelijke rechters (in theorie want niet genoeg rechters benoemd) 

3. Daarna houdt Dispute Settlement Body toezicht op naleving, als dat niet get geval is mogen tegenmaatregelen genomen worden (begin van hoorcollege). Dus alleen als staten gemachtigd zijn daartoe Orgaan voor Geschillenbeslechting (DBS) en als staat in gebreke blijft een beslissing van het Orgaan uit te voeren