Lang Leve Ryanair of zijn er Grenzen aan de Groei?

"Doemdenken", "overdrijving", "dramatisering". Toen wetenschapper Dennis Meadows en de Club van Rome ruim 50 jaar geleden al aangegeven hoe we nu, een kleine vijftig jaar later, tegen de fysieke ‘grenzen aan de groei’ zouden aanlopen was de kritiek niet van de lucht. De nadruk op het belang van verantwoorde voedselproductie, in plaats van de alsmaar voortdurende groei van materiële welvaart, vond de laatste tientallen jaren (te) weinig weerklank. Nu zijn de geluiden vanuit "global supporters" en de milieu-"voorstanders" (kun je tegenstander zijn?) sterker en indringender. Maar welke keuzes gaan we in de nabije toekomst maken, als het er écht om gaat?

Liberalisme

Na het vallen van de Berlijnse muur, eind 1989, was er overal ter wereld een duidelijk signaal: marktwerking had het definitief gewonnen van "experimenten" waarin de overheid een té centrale rol had gekregen. Als gevolg daarvan werden in de jaren daarna veel overheidsdiensten geprivatiseerd: "de markt" zou publieke diensten als openbaar vervoer, gas-electriciteit-water, gezondheidszorg en postbezorging beter, efficiënter en goedkoper kunnen uitvoeren dan de overheid. De milieuproblematieken en issues rondom duurzaamheid? Laat het maar over aan de markt, dan komt het goed.

Balans

Moeilijke discussies, vind ik altijd. Alles overlaten aan "de markt"...mwah, dat is niet per definitie beter. Sommige diensten zijn nu eenmaal moeilijk te vermarkten, 'rendabel' te krijgen. "De markt" is, mede daarom, ook niet overal in geïnteresseerd. Alles overlaten aan "de overheid"? Nee, ook dat niet. Een bepaalde vorm van marktwerking kan heel gezond zijn en er zijn voorbeelden te over van wat er gebeurt als "de overheid" een te grote en machtige positie krijgt. Volgens mij draait het om het vinden van die juiste balans: veel experimenteren (ja, met bijbehorende risico's), diensten overlaten aan de markt waar gedurende langere periode is aangetoond dat dat prima gaat, diensten overlaten aan de overheid waar issues té groot zijn om via marktwerking op te lossen...of gewoonweg onmogelijk. Waar die balans dan ligt? Dát is de centrale vraag, waar we ongetwijfeld ook nooit helemaal uit gaan komen.

Grenzen aan de groei

Maar goed, "we" kozen dus voor marktwerking. Laat die economische groei (eindelijk) maar komen. En wie grenzen probeerde te stellen aan die groei, daar werd smakelijk om gelachen. De hele wereld werd een verdienmodel. Ja, er werd wel beleid gemaakt als het ging om milieu en bescherming van de aarde, maar grenzen werden vloeibaar. Als "de markt" vroeg om méér, dan werd beleid bijgesteld of was het beleid inmiddels zo complex geworden dat niemand meer echt wist waar die grenzen nu precies lagen. En waarom. Innovatie, technische ontwikkelingen, zou de problemen die gaandeweg ontstonden wel oplossen. Duurzaamheid werd een mooie marketingterm waarmee je als bedrijf (of overheid) goede sier kon maken. Nederland werd één groot industrieterrein, iedereen wilde méér; meer inkomen, meer welvaart, meer consumptie, méér. Inmiddels is het land overvol, de infrastructuur overbelast en de onderlinge hinder en irritatie zijn toegenomen. We bereiken langzamerhand (of versneld, afhankelijk van hoe je kijkt) de grenzen aan de groei.

Keuzes

De tijd waarin we essentiële keuzes moeten gaan maken lijkt nu echt aangekomen...hoewel dat al vele malen eerder is gesteld en we iedere keer ook grenzen weten op te rekken. Grenzen op het gebied van verdere groei in o.a. luchtvaart en landbouw lijken te zijn bereikt, klimaatverandering lijkt een feit. Ik ben zeer benieuwd wat er nu gaat gebeuren en óf er de komende jaren nu echt substantiële keuzes worden gemaakt. Of we, ieder op zijn of haar individuele terrein, bereid zijn genoegen te nemen met "een beetje minder". Wat er gebeurt als het ons aller inkomen aangaat: de landelijke totale inkomsten, het geld in ieders eigen portemonnee. Of, als dát dreigt te worden belemmerd, grenzen niet wederom vloeibaar worden. "Het zal allemaal wel, als ze maar niet aan mijn (digitale) portemonnee gaan morrelen" - die gedachte.

De materie is zó complex, dat democratisch Nederland sterke onafhankelijke leiders nodig zal hebben die, los van ieders primaire eigenbelang, fundamentele keuzes gaan maken. Maar Nederland kan dat niet alleen. Europa ook niet. Er is op wereldniveau politieke moed nodig van een aantal sterke onafhankelijke leiders. Met de huidige complexe en tegengestelde belangen in de wereld en de huidige belangrijkste wereldspelers aan de macht, ben ik bang dat de grenzen nog wel een tijdje vloeibaar blijven.

Deel je ervaringen

  • Denk jij meer vanuit 'marktwerking', of ben je juist voorstander van een sterke overheid? Wat zijn voor jou voor- en nadelen van beide opties?
  • Welke keuzes maak jij zelf als het gaat om bijvoorbeeld energieverbruik, méér of minder vliegen, (over)consumptie, besteding van je eigen inkomen?
  • Ben jij bereid tot "een beetje minder", als dat betekent dat een aantal van de huidige wereldproblemen stapsgewijs kunnen worden getackeld? Of ligt de oplossing juist niet in dat beetje minder?

Lees meer

Supporting content
Flygskam - ofwel Vliegschaamte

Flygskam - ofwel Vliegschaamte

Mensen beseffen steeds beter hoe slecht vliegen is voor het milieu en schamen zich collectief voor hun eigen aandeel in de kerosineconsumptie en zoeken naar alternatieven, zoals reizen per trein. Flygskam dus, deze vanuit het meestal behoorlijk milieubewuste Zweden overgewaaide trend; in lelijk Nederlands vertaald als vliegschaamte. Kiest heel reizend Nederland inmiddels al voor andere middelen van vervoer en voor het compenseren van gevlogen vliegmijlen?

Vliegtaks

Hebben we het over de meest belastende manier van transport, vliegen, dan komt ook altijd direct weer de vliegtaks om de hoek. De Nederlandse overheid maakt al jaren plannen voor de invoering van een belasting per verkocht ticket. En al jaren wordt gediscussieerd over de systematiek rond deze belasting. Moet je een verre, meer milieu belastende, vlucht naar Nieuw-Zeeland hoger belasten dan een retourtje Amsterdam-Madrid? Of een -eenvoudiger te hanteren- systeem waarbij de belasting op welk ticket dan ook hetzelfde is? Is het wel fair om een enkele reis die 29 euro kostte in dezelfde mate te belasten dan een enkeltje à 299 euro? Een vlucht met een zwaarder vervuilend -ouder- vliegtuig meer belasten dan die met een hypermoderne Boeing?

De meest recente berichten zijn dat de Nederlandse overheid, na eerdere experimenten in 2007/2008, nu toch wél gaat kiezen voor invoering van een vliegtaks, maar dan één tarief ('7 euro'), ongeacht bestemming, type toestel, ticketprijs of duur van de vlucht. 'Leuker kunnen we het niet maken, wel makkelijker'. Daarbij wordt wel een 'vrachtvluchtentaks' ingevoerd, een extra belasting op het vrachtverkeer dat nog vaker per ouder toestel plaatsvindt. Alles ingaande per 2021...tenzij er nog een alles overstijgende Europese regeling komt. Dan gaat de Nederlandse vliegtaks alsnog de prullenbak in.

 

Schamen we ons inmiddels massaal?

Uit onderzoek blijkt dat 'de gemiddelde Nederlander' helemaal niet zo nadenkt over de milieu-effecten van zijn of haar vliegreis. En dat belastende effect is al helemaal niet een reden om dan maar minder of zelfs niet voor het vliegtuig te kiezen, bij de jaarlijkse vakantie, backpackreis of groepsrondreis.

Natuurlijk zijn er uitzonderingen, zijn er groepen meer bewuste mensen, bewegingen of bedrijven waar je als werknemer zéér bewust het vliegtuig probeert te mijden. Maar dat zijn en blijven (individuele) kleinschalige uitzonderingen. Eerdere campagnes en initiatieven waarbij mensen gestimuleerd werden hun gevlogen mijlen te compenseren (initiatieven als 'Trees for Travel'), zijn bij het grote publiek nog altijd niet of nauwelijks bekend. 

Uit een recente peiling van Maurice de Hond (september/oktober 2018) bleek dat zo'n 60% van de Nederlanders óf tegen de invoering van de belasting was, óf er geen mening over had. De organisatie Natuur & Milieu onderzocht wat vliegtickets zouden kosten als ze normaal belast zouden worden en de schade op het milieu door vliegen meeberekend zou worden. De eerlijke prijs van vliegen zou dan gemiddeld zo'n 63% hoger moeten liggen.

Alternatieven

Is het beter om massaal toch weer de trein te nemen? Tja, wellicht voor sommige bestemmingen. Maar die trein, die zit toch vaak overvol. Of dat systeem van (internationale) treintickets, niet te volgen soms. De bus? Mmm...afhankelijk van de vertrek- en aankomsttijden zijn die internationale lijndienst-busverbindingen niet de meest 'gezellige', vaak toch een beetje obscuur. En helemaal als we kijken naar de tarieven van de (internationale) trein of bus, dan blijft dat goedkope vliegticket in combinatie met snelle reistijd en redelijke kwaliteit wel erg aantrekkelijk. Hoe anders allerlei campagnes je ook willen doen geloven.

In Nederland proberen (milieu)bewegingen met name jongeren te motiveren een 'belofte' af te leggen duurzaam te reizen "als dat qua prijs en gemak vergelijkbaar is". Ik denk dat bijna iedere jongere die belofte wel wil afleggen. Een belofte, dat verbindt je aan niets. En het zit 'm nou net in die 'vergelijkbare prijs en gemak'. Als vliegtickets zo goedkoop blijven als ze nu zijn, dan verandert een vliegtaks van 7 euro per enkele reis daar weinig aan. En al helemaal niet als het gaat om reizen buiten Europa.

Zal de vliegtaks dit keer écht worden ingevoerd?

Zodra de invoering van welke vliegtaks dan ook betekent dat het aantal Schiphol reizigers zou kunnen gaan dalen, ofwel de Nederlandse reiziger kiest voor luchthavens over de grens, is de Nederlandse overheid de eerste die zich niet schaamt om de maatregel snel terug te trekken. Uiteraard samen optrekkend met met de Nederlandse luchtvaartsector en reisbranche, zoals gebeurde in 2008.

Een bevolking die zich met een vliegtaks van 7 euro per enkeltje niet echt laat remmen om de wereld te ontdekken. Een overheid en transportsector die doodsbenauwd is dat Nederland inkomsten en werkgelegenheid misloopt als mensen de voorkeur geven aan andere luchthavens. Een EU die vooralsnog aarzelt rondom de invoering van één Europese taks. Een taks die, in de huidige vorm, eigenlijk toch geen echte zoden aan de milieubelasting-dijk zet. 

Ik moet het nog zien dat de taks er dit keer echt van komt en dat we ons allemaal structureel gaan flygskamen.

Deel je ervaringen

Deel je mening en ervaringen door een reactie op dit blog te geven, of schrijf een eigen blog.

  • Schaam jij je al voor de vliegmijlen die je produceert?
  • Compenseer jij bewust je vluchten binnen en buiten Europa?
  • Denk jij dat de Nederlandse vliegtaks dit keer wél structureel zal worden ingevoerd? Of wellicht alsnog wordt ingehaald door een Europese belasting op vliegen?

Meer lezen

Comments, Compliments & Kudos

Add new contribution

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.
Image
Access level of this page
  • Public
  • WorldSupporters only
  • JoHo members
  • Private
Statistics
[totalcount]