College 4a

Casus Groningen

Wie zijn de partijen? Dat zijn de Groninger woningbouwcorporaties en huiseigenaren. Deze willen vergoeding van de NAM, een schadevergoeding. Ze beroepen zich op onrechtmatige daad. Puur economisch verlies? Wat vergoeden we hier? Daling van huiswaarde gaat het hier om, maar het huis is niet echt kapot. Kan dat vanuit juridisch perspectief? Wat is probleem bij immateriële schade? Het probleem is dat dit moeilijk is vast te stellen de hoogte van de schade, en ander probleem is hoe ga je algemeen de schade beperken in het rechtssysteem. Er is altijd een afweging bij casussen. Meestal vrij restrictief bij immateriële schade. Waarde vermindering van woning kan in principe vergoed worden. Is dit terecht? Hoe volgt hier de redenering vanuit de rechtseconomie? Wat is probleem bij uitslag van de hof? We zetten aan om minder gas te wekken. Gas wekken duurder doordat NAM schadevergoeding moet betalen, omdat ze dus immateriële schade moet vergoeden. Maar gaat daardoor de welvaart wel vooruit, door minder gas gewonnen word? Hierdoor komt er minder geld binnen voor de overheid. Is dat een probleem? Ze moeten dan iets anders verzinnen om geld binnen te krijgen. Juiste hoeveelheid van activiteiten om schade gering te houden is wat we willen doen. De kosten moeten dan duidelijk zijn en deze kosten moet men neerleggen bij de NAM. Maar is NAM alleen verantwoordelijk voor de aardbevingen en schade? Slachtoffer kan ook bijdrage leveren aan schade, doordat je misschien je eigen huis verwaarloosd hebt. Je wilt niet dat mensen in gebied wonen waar aardbevingen zijn, dan is er meer schade en is dat weer duurder. Dus geen foute prikkels geven. Er is hier dus sprake van een bilaterale situatie, ook slachtoffers kunnen een vorm van eigen schuld hebben. Niet alleen NAM voor schade verantwoordelijk. Maatschappelijke kant geeft andere redenering dan de rechtseconomie.

Economische analyse

Economische analyse van het recht ten opzichte van de onrechtmatige daad: als iemand geen voordeel van schadevermindering heeft, dan is hij het beste uit wanneer hij afziet van zorgvuldig gedrag. Dit is vaak inefficiënt omdat de dader geen rekening houdt met de schadegevolgen voor het slachtoffer. Er is sprake van een negatief extern effect. Schuldaansprakelijkheid: de aansprakelijkheid ontstaat doordat het gedrag te kort is geschoten ten opzichte van een bepaald normgedrag (is het gedrag niet tekortgeschoten ten opzichte van de norm, dan is de dader niet aansprakelijk). Risicoaansprakelijkheid: gedrag tot aansprakelijkheid leidt dat schade tot gevolg heeft. Tot 14 als ouder verantwoordelijk voor wat het kind doet. Maar dan moet diegene wel zelf aansprakelijk gevonden worden zijn als hij bijvoorbeeld 18 was geweest.

Veronderstellingen

Wij gaan er altijd van uit dat dader, slachtoffer en schade bekend zijn en dat het causaal verband vastligt. Ook zijn er geen rechtvaardigingsgronden. Verdere vragen die hier bij komen kijken zijn: 1. Levert de introductie van een aansprakelijkheidssysteem een hogere welvaart (in de zin van hicks kaldor op)? 2. Hoe is het met de alternatieven: schuldaansprakelijkheid, risicoaansprakelijkheid, geen aansprakelijkheid.

Unilaterale ongevallen

Slachtoffer heeft geen invloed op de schade, dus dit is anders dan bij die aardbevingen. Dus vliegtuigongeval is unilateraal. Alleen daders kunnen ongevallen veroorzaken; slachtoffers kunnen er niks aan doen.

Wat dan met de mate van zorg? Zie matrix dia 14.  Er zijn bepaalde zorgniveaus en maatschappelijke kosten, en niveaus van kosten. Maatschappelijke schade zo laag mogelijk houden want het gaat om de maatschappij. Wat is meest menselijk om te doen, welk niveau van zorg? Gematigd, dan zijn maatschappelijke kosten het laagst. Kosten van 35 heb je dan voor de maatschappij. Je kunt ook kijken wat eruit komt als er geen sprake is van aansprakelijkheid. Wat verandert er dan? Dan heb je dus sprake van externe effecten, kan niet schelen wat er gebeurd. Dus niks doen doet hij dan, want heb je geen kosten voor als je doorgaat waar je mee bezig was. Bij risicoaansprakelijkheid, altijd aansprakelijk als er iets aan de hand is, dus altijd betalen. Dus dan kijken wat is de eigenlijke schade die gecreëerd wordt. Dan heb je prikkels om maatschappelijke kosten in de gaten te houden. Geen zorg kosten, dan schade van 100 voor hem. Bij gematigde zorg kosten van 35 en bij hoge zorg kosten van 40. Dus dan gaat men voor gematigde zorg, dat compenseert de schade. Wat gebeurt er bij schuldaansprakelijkheid? Waarbij uitgegaan wordt van een rechtens vereiste zorgniveau welke efficiënt is. Geen niveau van zorg dan is men aansprakelijk en dus heeft men dan hoge kosten. Bij gematigd zorg geen aansprakelijkheid en kosten van 10. Bij hoog zorg niveau kost het 40 maar is men niet aansprakelijk. Dus best voor gematigde zorg gaan. Maar dit zorgniveau moet wel rechtens vastgesteld worden, dan bereik je dit pas.

Conclusie           

Wij kunnen concluderen: dat bij unilaterale ongevallen het ontbreken van een aansprakelijkheidssysteem leidt tot de keuze van een inefficiënt niveau van zorg; dat een risicoaansprakelijkheidssysteem leidt tot de keuze van een efficiënt niveau van zorg; dat een schuldaansprakelijkheidssysteem voor zijn werking afhankelijk is van e keuze van de norm (kan ook efficiënt zijn, hoeft niet, kan wel).

Algemene analyse

Algemene analyse.

• Hoger niveau van zorg zorgt voor hogere kosten.
• Verwachte schade – bestaat uit de kans op schade maal de omvang van de schade (hoger zorgniveau kan ertoe leiden dat de kans op schade/of de schade zelf afneemt).
• Maatschappelijke kosten – kosten van dader en slachtoffer.

Zie grafiek, ook in het boek. Kosten van zorg die lijn gaat altijd naar boven. Meer investeren, dan neemt verwachte schade af dus die lijn van verwachte schade gaat naar beneden. Maatschappelijke kosten gaat van hoog naar beneden naar weer omhoog. Maatschappelijke kosten het laagst, dat is het beste punt. Curve van maatschappelijk kosten is combinatie van beide grafieken. Bij geen aansprakelijkheid doet iemand natuurlijk helemaal niks, dan blijf je doorgaan met wat je deed. Wat is de verandering dan bij risicoaansprakelijkheid? Zorgniveau van 50% (50+30=80). Kosten van eigen zorg en compensatie van schadevergoeding als er iets aan de hand is. Dus prikkel voor hem om zorg te betrachten. Geen rechter nodig die alles weet. Actoren in de markt daarvan verwachten we dat ze het goed doen. Is dat een goede veronderstelling dat partijen weten waar ze mee bezig zijn? Vaak niet. Vaak geen zicht op externe effecten. Ze weten vaak wel meer dan wetgever. Want wetgever geen flauw idee en markt mensen weten wel meer. Bij schuldaansprakelijkheid wel kiezen voor wettelijke norm van zorg, dan wel efficiënt en anders niet. dit komt doordat iemand die zorg gaat betrachten die wettelijk vastgesteld is, omdat men dan niet aansprakelijk is. Maar deze kosten zijn soms hoger dan het zou moeten zijn. Dader kiest voor zorgniveau waar zijn kosten minimaal zijn: hier 70. Boven 70 is hij niet aansprakelijk. Dader conformeert zich aan vereiste zorgniveau, dit moet niet te hoog zijn. slachtoffer verwachte kosten van 14. Inefficiënt 70+14 = 84. Wat bij zorgniveau van 90%? Niet efficiënt.

Samenvatting

• Als er geen aansprakelijkheid is, zal het efficiënte zorgniveau niet worden gekozen;
• Als er een risicoaansprakelijkheidssysteem is, zal het efficiënte zorgniveau worden gekozen;
• Als er een schuldaansprakelijkheidssysteem is, wordt het niveau van zorg gekozen dat het recht vaststelt mits dat niet een te hoog niveau is.

College 4b

Onrechtmatige daad

Aantal activiteiten hebben invloed op een onrechtmatige daad. Hoe vaker je autorijd hoe meer kans op een auto ongeluk. Wanneer de dader de kosten en opbrengsten kent van elke keer dat een activiteit wordt ontplooid, kiest hij voor dat aantal dat hem het hoogst mogelijke verschil tussen opbrengsten en kosten oplevert. Je gaat voor meeste baten, dus in voorbeeld op dia 28 voor 2 activiteiten. Geen wetgeving, geen aansprakelijkheid dan ga je voor meeste activiteiten, maar dat geeft dus niet meeste maatschappelijke baten, omdat dan de schade groot is. Geen aansprakelijkheid is dus niet goed voor maatschappij. Wat gebeurt er bij risicoaansprakelijkheid? Dader moet betalen als er wat aan de hand is. Verwachte schade voor slachtoffer daarom 0. Netto opbrengst hoogst bij 2 activiteiten, dus daarom gaat men daarvoor. Wat gebeurt er bij schuldaansprakelijkheid waar gaat men dan voor? Dan is er wel verwachte schade voor slachtoffer. De reden dat de dader voor een inefficiënt aantal activiteiten kiest, heeft te maken met het feit dat hij door het aanhouden van het rechtens vereiste zorgvuldigheidsniveau niet aansprakelijk is voor de schade en daardoor niet de volledige maatschappelijke kosten van zijn activiteiten hoeft te dragen.  Men gaat voor veel activiteiten, want wil meeste geld en meeste opbrengsten, dit is het geval bij 4 activiteiten. Kosten gelijk aan bate en dat zou hij het gewoon doen, men gaat voor de maximale opbrengst. Deze opbrengst wordt nog altijd groter bij 1 activiteit meer. Meest voordeligst voor maatschappij is dit niet, en zeker niet voor slachtoffer.

Samenvatting

• Het ontbreken van aansprakelijkheid leidt zowel tot de keuze van een inefficiënt zorgniveau als tot een inefficiënt aantal activiteiten.
• Het risicoaansprakelijkheidssysteem leidt zowel tot de keuze van een efficiënt zorgniveau als tot een efficiënt aantal activiteiten, omdat altijd moet betalen als misgaat en daarom denk je daar dus goed bij na.
• Het schuldaansprakelijkheidssysteem leidt tot de keuze van een efficiënt zorgniveau indien het recht dat zorgniveau vaststelt, maar leidt dan tot een inefficiënt aantal activiteiten. Als rechters een lager of iets hoger (inefficiënt) zorgniveau kiezen, valt zowel de keuze van het zorgniveau als ook het aantal activiteiten inefficiënt uit. Bij schuldaansprakelijkheid zie je dat men aan wettelijke norm willen voldoen, want dan ben je niet aansprakelijk.
• Onder schuldaansprakelijkheid valt zowel de keuze van het zorgniveau als van het aantal activiteiten efficiënt uit, indien het vereiste zorgniveau ‘te hoog’ is (in die zin dat de kosten van de benodigde zorg om aansprakelijkheid te vermijden hoger zijn dan de totale kosten in geval van aansprakelijkheid) => dader kiest voor alle schade aansprakelijk te zijn.

Bilaterale ongevallen

Ook voor het slachtoffer geldt dat hij zich op een bepaalde manier gedraagt en heeft te gedragen. In Nederland altijd de mogelijkheid van beroep op eigen schuld van het slachtoffer door de dader. Als er sprake is van opzet of aan opzet grenzende roekeloosheid, dan is de motorvoertuigbestuurder niet meer per definitie aansprakelijkheid voor de hele schade.  Mogelijkheden van aansprakelijkheid: strikte risicoaansprakelijkheid; risicoaansprakelijkheid met de mogelijkheid van beroep op eigen schuld van het slachtoffer (aansprakelijkheid vervalt); strikte schuldaansprakelijkheid; schuldaansprakelijkheid met de mogelijkheid van beroep op eigen schuld van het slachtoffer; comparatieve schuldaansprakelijkheid: dader en slachtoffer dragen de schade naar rato van de afwijking van het vastgestelde zorgniveau.

Mate van zorg

Wat betekent dit voor mate van zorg. We hebben nu met de gedragingen van zowel dader als slachtoffer te maken, zodat we twee efficiënte zorgniveaus moeten vaststellen. Het efficiënte zorgniveau van het slachtoffer wordt medebepaald door het zorgniveau van de dader, terwijl het efficiënte zorgniveau van de dader medebepaald wordt door het zorgniveau van het slachtoffer. Hierna kijken via uitkomstenmatrix. Dia 44 en verder. Keuze uit twee strategieën: weinig of veel zorg. Schade varieert met de mate van zorg die wordt betracht door dader en slachtoffer. Wij veronderstellen dat het rechtens vereiste zorgniveau gelijk is aan het efficiënte niveau. Gaan beide personen voor hoog zorgniveau, dan zijn kosten bij schade maar 25 en totale kosten 65 dat is beste voor maatschappij. Hoe ziet het eruit bij geen aansprakelijkheidssysteem? Dan maakt het de dader niet uit wat hij doet, omdat hij toch niet aansprakelijk wordt gesteld, kosten van slachtoffer hoeft hij niet vergoeden, dus gaat door met wat hij al deed. Dus weinig zorg, omdat zijn kosten gewoon 0 zijn. Slachtoffer gaat dan voor veel zorg, want lagere kosten dan bij weinig zorg. Dus inefficiënt. Hoe wordt dit bij strikte risicoaansprakelijkheid? Dan kiest dader voor veel zorg, altijd betalen bij schade, dus hij heeft prikkel. Slachtoffer gaat dan voor weinig zorg, want dat is dan altijd 0. Wat gebeurt er bij risicoaansprakelijkheid met mogelijkheid van beroep op eigen schuld van het slachtoffer: ongeacht wat dader doet is het voor slachtoffer beter veel zorg te dragen; gegeven dat slachtoffer voor veel zorg kiest, kiest dader ook voor veel zorg. Wat gebeurt er bij strikte schuldaansprakelijkheid? Dader vergoed geen schade als hij aan het zorgniveau voldoet; daarom kiest slachtoffer voor veel zorg. Wat gebeurt er bij schuldaansprakelijkheid met mogelijkheid van beroep op eigen schuld van het slachtoffer? Als het slachtoffer weinig zorg betracht, kan de dader met succes een beroep doen op de eigen schuld van slachtoffer en daarmee zijn aansprakelijkheid ontlopen. Comparatieve schuldaansprakelijkheid, wederpartij iets betalen als mede verantwoordelijk is voor schade. Dader plus slachtoffer aansprakelijk naar ratio van mate van hun schuld; als de ander zorgvuldig handelt, loop ik het risico volledig aansprakelijk te worden voor de schade en kan ik beter zelf ook zorgvuldig zijn.

Samenvatting van mate van zorg

Volgende systemen leiden tot efficiëntie bij bilaterale ongevalssituaties:

• Risicoaansprakelijkheid met beroep op eigen schuld van het slachtoffer;
• Schuldaansprakelijkheid in al zijn varianten (strikt; met mogelijkheid van beroep op eigen schuld slachtoffer; comparatief), mits het rechtens vereiste zorgniveau gelijk is aan het efficiënte.

Het aantal activiteiten

Risicoaansprakelijkheid met beroep op eigen schuld van het slachtoffer en schuldaansprakelijkheid (zolang als het rechtens vereiste zorgniveau gelijk is aan het efficiënte) zijn efficiënt. Beide systemen schieten te kort als het gaat om het aantal activiteiten. Risicoaansprakelijkheid met de mogelijkheid van beroep op eigen schuld van het slachtoffer: dader moet zijn activiteiten aanpassen om schade te voorkomen om dat slachtoffer alleen aansprakelijk is als hij niet aan de norm voldoet. Schuldaansprakelijkheid: Dader alleen maar aansprakelijk als hij niet aan het zorgniveau voldoet. Omdat het slachtoffer de schade moet dragen, houdt deze daar rekening mee in de keuze van het aantal activiteiten.

Samenvatting

Risicoaansprakelijkheid met de mogelijkheid van beroep op eigen schuld van het slachtoffer en schuldaansprakelijkheid zijn efficiënt als het rechtens vereiste zorgniveau efficiënt is. Beide zijn niet efficiënt als het om het activiteitsniveau gaat. Geen systeem is perfect.

Wat moet je weten voor het tentamen

• Tentamenvragen in ieder geval deels aan de hand van casussen
• Goed verschil weten tussen unilaterale en bilaterale ongevallen
• Verschillen en uitkomsten weten tussen de verschillende aansprakelijkheidssystemen