De Verhouding Tussen Psychiatrie en (Straf)recht - Mooij - 2000 - Artikel

Het strafrecht gaat ervan uit dat de mens verantwoordelijk kan worden gehouden voor zijn eigen gedrag, het gaat ervan uit dat men een bepaalde zelfbeschikkingsmacht heeft. Hieruit volgt dat iemand die niet weet wat hij doet niet verantwoordelijk kan worden gehouden voor zijn gedrag. Verantwoordelijkheid, autonomie en vermogen tot inzicht zijn hier de centrale begrippen.

De psychiatrie richt zich op stoornissen die het menselijk handelen beïnvloeden. Dat komt vanuit het idee dat menselijk gedrag deels door externe en deels door interne factoren wordt bepaald. De grens tussen gestoord en niet gestoord is ook niet altijd duidelijk. Bij onmiskenbare psychiatrische stoornissen is dat wel het geval terwijl veel gedragstrekken van mensen met een persoonlijkheidsstoornis ook bij normale mensen voorkomen. De psychiatrie gaat uit van de wezenlijke bepaaldheid van de mens, en dat we vaak in bredere zin niet weten wat we doen. Het vermogen tot zelfinzicht wordt in de psychiatrie niet betwist maar het bereik wordt wel gelimiteerd. Hierdoor wordt het beginsel van verantwoordelijkheid niet volledig aanvaardt binnen de psychiatrie. De psychiatrie gaat uit van de noties van bepaaldheid van gedrag, de beperktheid van inzicht en de complexiteit van verantwoordelijk zover toegeschreven kan worden.

De autonomie is een centrale waarde in het recht. Dit komt tot uiting in de strafbaarstellingen zelf die gericht zijn op het beschermen van lichaam en eigendom, en de strafvorderlijke bepalingen die tot doel hebben de rechtsbescherming van de overheid jegens de burger te optimaliseren. De moderne verdragen met het accent op de mensenrechtenbeschermingen hebben dit nog versterkt. Dit heeft geleid tot wetgeving waarin de zelfbeschikkingsmacht een te behouden waarde is geworden.

De toenemende juridisering van het psychiatrisch handelen beperkt het bereik ervan. Niet alles wat mogelijk is mag meer. Voor veel dingen moet patiënt in de geestelijke gezondheidszorg eerst toestemming geven. Zo kan het in psychiatrische inrichtingen voorkomen dat behandelaars machteloos staan bij patiënten die niet willen meewerken. Door de juridische bemoeienis met de psychiatrie ontstaat er dus niet alleen een conflict tussen psychiatrie en strafrecht maar ook tussen psychiatrie en de samenleving in haar geheel, aangezien de wetgeving de centrale waarde van de autonomie concretiseert.

Wel is het zo dat door de toenemende juridisering de machtsposities van totaalinstituten tegen wordt gegaan wat de autonomie juist weer ten goede komt . Het vermogen tot inzicht is volgens de psychiatrie beperkt, maar dit limiteert niet het belang omdat inzicht de mogelijkheid tot afstandsneming en daarmee tot autonomie vergroot.

Het mensbeeld van de psychiatrie en het recht lopen in eerste instantie uiteen maar beiden gaan uit van vermogen tot inzicht en vermogen tot zelfbeschikkingsmacht wat uiteindelijk tot het vermogen verantwoordelijkheid te dragen leidt wat op haar beurt weer inwendige vrijheid impliceert. Het menselijk handelen is situatiegebonden en dus is de handelingsvrijheid dit eveneens, hierdoor is er sprake van een niet zelfverkozen geworpen vrijheid. Het gaat hierbij om het hermeneutische aspect van de psychiatrie waarin de mens gezien wordt als een complex informatieverwerkend systeem. Het gaat hierbij niet om de eventuele rol van biologische of psychische aspecten maar om het conceptuele kader.

Omdat TBS een dwangverpleging is is dit zeker vanuit het autonome juridische perspectief discutabel, vanuit psychiatrisch perspectief is dit onvermijdbaar om tot een doelmatige behandeling te komen. De oplossing van dit spanningsveld zou kunnen zijn dat er bij een TBS patiënt naar enige vorm van toestemming wordt gezocht. Ook voor dwangmedicatie, wat alleen in gevallen waarbij de betrokkenen een groter gevaar voor zichzelf of voor anderen vormt dan het gevaar waarvoor hij is opgenomen is toegestaan.

Door deze instemming maak je de patiënt meer medeverantwoordelijk voor zijn eigen behandeling waardoor hij meer vertrouwen in een goede afloop krijgt.

Page access
Public
Comments, Compliments & Kudos

Add new contribution

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.