Historisch materialisme en Habermas - Schreiner - Artikel


Wie zijn de wegbereiders?

In dit artikel gaat het om de auteurs: Marx en Engels, Adorno en Horkheimer, Habermas en Foucault. Ze zullen gepresenteerd worden als zogenaamde ‘wegbereiders’ voor de sociaal-wetenschappelijke bestudering van het recht. De nadruk komt te liggen op de sociale verschijnselen die zij waarnamen en wilden analyseren. Gezien zal worden, dat deze auteurs de sociale verschijnselen niet zagen als weerslag van ideeën, maar als iets materieels en iets dat geproduceerd wordt door de andere sociale verschijnselen. Zij vertegenwoordigen dus het materialisme (in tegenstelling tot het idealisme).

Waarmee startte het materialisme?

De start van het historisch materialisme is tegelijk met die van het marxisme. Marx en Engels hielden zich destijds bezig met de analyse van de tegenstellingen tussen rijk en arm in hun tijd. Zij beschrijven het economische verloop als de mens (die produceren als belangrijkste eigenschap heeft) steeds minder verbonden is met de productiemiddelen. De mens heeft geen directe beschikking meer over zijn product en deze wordt een circulatieobject op de vrije markt, die door anderen wordt beheerd. De bezittende klasse gaat hier profijt van trekken, niet de arbeidersmassa. Dit economische verloop ligt aan de grondslag van alles: de bezittende klasse consumeert de economische vooruitgang.

Horkheimer en Adorno kwamen op in de jaren ’20 van de vorige eeuw. Zij oriënteerden zich breder: de politiek, cultuur, recht en idealen gingen een rol spelen.

Foucault laat zien dat het ‘weten’ het product is van een bepaalde tijd en mentaliteit. Hij dook hiervoor zelf de archieven in en baseerde zich niet op eerdere theorieën.

Het tijdperk van de Verlichting stond synoniem aan de opkomst van de Rede en de Vrijheid. De burgers werden voorwaarden meegegeven voor een rechtvaardige wereld en tegelijk ook het vermogen om een technisch apparaat te ontwikkelen en maatschappelijke groepen die beschikten over de macht om over dit apparaat te beschikken. De vruchten van de Verlichting worden echter alleen in de materiële zijde geïnvesteerd.

In 1933 werd het Institut für Sozialforschung gesloten. Habermas, die hier jaren hoogleraar was geweest, startte een nieuwe generatie van de Frankfurter Schule. Hij concentreerde zich ook op de actuele sociale tegenstrijdigheden die zich voordeden tijdens zijn loopbaan. Het gaat om:

  • Jaren 50/60: tegenstrijdigheid tussen het goed hebben en het allemaal maar laten gebeuren tot uitdrukking in de bewegingen tussen de consumptiemaatschappij en voor de democratisering;

  • Jaren 70/80: de verzorgingsstaat stond met het welzijn door alle lagen van de bevolking in de aandacht, maar tegelijkertijd was er ook verzet tegen de bureaucratisering en de juridisering van de gehele maatschappelijke wereld, inclusief de individuele wereld;

  • Eind jaren 80: hier draaide het vooral om de organisatorische en technische innovaties en verlies van waarden en normen onder de burgers.

Habermas laat in zijn studie zien dat in de 18e eeuw het concept burgerlijke openbaarheid steeds meer gestalte kreeg onder invloed van de groeiende rijkdom en de economische zelfstandigheid van de stedelijke burgerij. Deze openbaarheid heeft model gestaan voor het organisatieprincipe van de burgerlijke rechtsstaat. Habermas gaat er verder vanuit dat alle tijden veranderen en dat de kennis over de voorbije sociale ontwikkelingen bij die ontwikkelingen achterblijft.

Check page access:
Public
Work for WorldSupporter

Image

JoHo can really use your help!  Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world

Working for JoHo as a student in Leyden

Parttime werken voor JoHo

How to use more summaries?


Online access to all summaries, study notes en practice exams

Using and finding summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter

There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.

  1. Starting Pages: for some fields of study and some university curricula editors have created (start) magazines where customised selections of summaries are put together to smoothen navigation. When you have found a magazine of your likings, add that page to your favorites so you can easily go to that starting point directly from your profile during future visits. Below you will find some start magazines per field of study
  2. Use the menu above every page to go to one of the main starting pages
  3. Tags & Taxonomy: gives you insight in the amount of summaries that are tagged by authors on specific subjects. This type of navigation can help find summaries that you could have missed when just using the search tools. Tags are organised per field of study and per study institution. Note: not all content is tagged thoroughly, so when this approach doesn't give the results you were looking for, please check the search tool as back up
  4. Follow authors or (study) organizations: by following individual users, authors and your study organizations you are likely to discover more relevant study materials.
  5. Search tool : 'quick & dirty'- not very elegant but the fastest way to find a specific summary of a book or study assistance with a specific course or subject. The search tool is also available at the bottom of most pages

Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?

Quicklinks to fields of study (main tags and taxonomy terms)

Field of study

Access level of this page
  • Public
  • WorldSupporters only
  • JoHo members
  • Private
Statistics
378
Comments, Compliments & Kudos:

Add new contribution

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.