Marxistische rechtssociologie - Raes - Artikel


In deze noot worden ten eerste theoretische uitgangspunten geschetst. Ten tweede wordt ingegaan op de marxistische opvatting van de staat. Ten derde wordt ingegaan op de marxistische opvatting van de rechtsvorm in het kapitalisme en van het primaat van het privaat. Ten vierde wordt ingegaan op de marxistische opvatting van de rechtsstaat in een kapitalistische maatschappij en tot slot op de relatie tussen het marxisme, functionalisme en de relationele keuzetheorie.

Wat stelt het materialisme?

Volgens het materialisme heeft de productie en reproductie van de noodzakelijke middelen van bestaan (zoals voeding, kleding en onderdak) een bepaalde invloed op de sociale structuren en maatschappelijke veranderingsprocessen. Zij brengen sociale relaties met zich mee die onafhankelijk zijn van de wil van betrokkenen. Alles moet verklaard worden vanuit de veranderingen in manieren van produceren en reproduceren.

De productiewijzen worden gevormd door combinaties van productiekrachten en productieverhoudingen. Productiekrachten bestaan uit productiemiddelen (zoals grondstoffen, instrumenten en ruimten) en uit arbeidskracht en de productieve mogelijkheden van de mens (denk aan kracht, vaardigheid en kennis). Productieverhoudingen oefenen een onafwendbare invloed uit op alle andere maatschappelijke instituties, waaronder de staat en het recht.

Volgens het historisch materialisme ontstaat een klassenmaatschappij pas wanneer er een meerproduct wordt geproduceerd, zodat één groep zich kan onttrekken van de productieve activiteiten en zich kan bezighouden met andere dingen., indien ze dat meerproduct zich toe kunnen eigenen. De staat is een gespecialiseerde sociale instelling die een monopolie heeft over de militaire middelen en op grond daarvan belasting kan heffen.

Wat stelt Marx?

In zijn boek Het Kapitaal legt Marx een verband tussen de manier waarop de goederen en de mensen in een kapitalistische maatschappij worden bejegend en de manier waarop privaatrechtelijke normen worden geformuleerd. Hierin domineert volgens hem de kapitalistische eigendomsvorm als eigendom van ‘waren’, of het nu gaat om goederen of mensen. Bij deze waren wordt de waarde bepaald door hun ruilwaarde en niet door de gebruikswaarde.

De verklaring voor deze rechtsvorm is duidelijk functioneel. Er kan echter onderscheid worden gemaakt tussen de genese en de functionaliteit van de rechtsvorm. Het is namelijk ook mogelijk dat het handelen op grond van de vrije ruilmechanismen eerder ontstaan is in de onderlinge verhoudingen tussen de kooplieden en dat dergelijke mechanismen ook later doordrongen en functioneel bleken in de productiesfeer, waarin de kapitaalbezitters tegenover een zogenaamde ‘vrije arbeidskracht’ kwamen te staan.

De kernfunctie van het recht in een kapitalistische maatschappij is dat de uitbuitingsverhoudingen ideologisch worden versluierd, waarbij een ongelijke ruil tussen ‘waren’ juridisch wordt voorgesteld als een vrije wilsovereenkomst.

Wat kan er voor en tegen de marxistische benadering gezegd worden?

Tegen deze marxistische benadering kan men opwerpen dat zij volledig voorbij gaat aan de veranderingen die het recht in het midden van de 19e eeuw heeft ondergaan en waarbij er steeds meer dwingende rechtsbepalingen kwamen die de contractvrijheid aan banden legden, terwijl de rechtsstukken als het sociaal recht en het consumentenrecht als correctie op de uitgangspunten van het privaatrecht als zelfbeschikkingsrecht bedoeld zijn.

De rechtseconomie heeft met het marxisme gemeen dat het ‘het recht’ als wezenlijk privaatrecht dat economische verhoudingen uitdrukt. Alleen de economische theorie waarop de rechtseconomie zich baseert, is een andere dan de klassieke arbeidswaarde en klassenleer van Marx. De rechtseconomie volgt de hypothese dat de ‘betalingsbereidheid’, die mensen voor goederen veruiterlijken, de ruilwaarde van de goederen bepaalt. Dit bevestigt de marxistische gedachte dat het recht de mensen als ‘waren’ ziet.

Check page access:
Public
Work for WorldSupporter

Image

JoHo can really use your help!  Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world

Working for JoHo as a student in Leyden

Parttime werken voor JoHo

How to use more summaries?


Online access to all summaries, study notes en practice exams

Using and finding summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter

There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.

  1. Starting Pages: for some fields of study and some university curricula editors have created (start) magazines where customised selections of summaries are put together to smoothen navigation. When you have found a magazine of your likings, add that page to your favorites so you can easily go to that starting point directly from your profile during future visits. Below you will find some start magazines per field of study
  2. Use the menu above every page to go to one of the main starting pages
  3. Tags & Taxonomy: gives you insight in the amount of summaries that are tagged by authors on specific subjects. This type of navigation can help find summaries that you could have missed when just using the search tools. Tags are organised per field of study and per study institution. Note: not all content is tagged thoroughly, so when this approach doesn't give the results you were looking for, please check the search tool as back up
  4. Follow authors or (study) organizations: by following individual users, authors and your study organizations you are likely to discover more relevant study materials.
  5. Search tool : 'quick & dirty'- not very elegant but the fastest way to find a specific summary of a book or study assistance with a specific course or subject. The search tool is also available at the bottom of most pages

Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?

Quicklinks to fields of study (main tags and taxonomy terms)

Field of study

Access level of this page
  • Public
  • WorldSupporters only
  • JoHo members
  • Private
Statistics
437
Comments, Compliments & Kudos:

Add new contribution

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.