Twee conflicten uit het dagelijks leven in het oude Rome (Spruit) - Artikel

In Rome was slechts een kleine groep juristen die een stempel op het recht uit hun tijd heeft gedrukt. Via de Justiniaanse Instituten en de Digesten, maar ook via een aantal pre-Justiniaanse geschriften en andere literaire bronnen zijn fragmenten overgeleverd. Er heeft een aantal grote codificaties plaats gevonden, maar de Romeinen waren geen grote codificatoren. Hun vermogen tot systematisering en abstrahering was gemeten naar de maatstaven van vandaag niet groot. Hun wetgeving betrof overwegend sociaal en politiek gevoelige detailkwesties.

De rechtsvinding geschiedde aan de hand van een stelsel van geschreven en ongeschreven regels, afkomstig van de gewoonte, wet, senaatsbesluit, edicten van de jurisdictiemagistraten, adviezen van juristen en keizerlijke verordeningen.

De Romeinse juristen lieten zich leiden door het hun ter advisering voorgelegde geval. Hun wijze van rechtsbeoefening is casuïstisch van aard. Kort en bondig werd antwoord gegeven op de vraag en vaak ontbrak daarbij de motivering. Dit leidde echter niet tot willekeur, omdat de juristen steeds met grote behoedzaamheid en terughoudendheid hun opinies hebben verwoord.

In het artikel wordt een casus gegeven ter illustratie. De tekst van het voorbeeld is afkomstig van Pomponius, een tweede eeuwse jurist. Hij heeft een poging gedaan om een licht te werpen op de oorsprong van het recht door een chronologisch overzicht te geven van belangrijke juristen. In het voorbeeld geeft Pomponius zijn visie op de omvang van het retentierecht van de pandcrediteur aan de hand van een casus, waarin ook in onze tijd de stellingname hetzelfde zou zijn geweest. Tegenwoordig is het een eis van dwingend recht dat de roerende zaak die object is van het pandrecht buiten de macht van de schuldenaar wordt gebracht. De Romeinse juristen stelden deze eis niet. Voldoende was het bij hen om een stil pandrecht te vestigen. Pomponius neemt een stelling in over dit voorbeeld. Pomponius gunt de schuldeiser een retentierecht voor zijn potentiële vordering en hij laat het pandrecht ook gelden voor de op de hoofdsom verschuldigde rente en de gemaakte kosten. Denk bij deze kosten aan bijvoorbeeld kosten voor medische verzorging of het verstrekken van levensonderhoud.

Deze opvatting werpt zijn schaduw vooruit op het in 239 n. Chr. erkende retentierecht dat een schuldeiser de bevoegdheid gaf om een hem in pand gegeven zaak onder zich te houden tot zekerheid van betaling van ook andere schulden waarvoor het desbetreffende pand niet gegeven was.

De overeenkomst tussen het retentierecht in de casus uit het voorbeeld en het Gordiaans retentierecht is gelegen in het feit dat het in beide gevallen vorderingen betreft waarvoor het pand oorspronkelijk niet verstrekt was; het verschil is, dat het door Gordianus in het leven geroepen retentierecht alle bestaande vorderingen op een schuldenaar dekt en Pomponius minder ver gaat door het alleen toe te kennen voor een potentiële vordering, die samenhangt met de in principe afgewikkelde oorspronkelijke pandverhouding.

Check page access:
Public
Work for WorldSupporter

Image

JoHo can really use your help!  Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world

Working for JoHo as a student in Leyden

Parttime werken voor JoHo

How to use more summaries?


Online access to all summaries, study notes en practice exams

Using and finding summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter

There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.

  1. Starting Pages: for some fields of study and some university curricula editors have created (start) magazines where customised selections of summaries are put together to smoothen navigation. When you have found a magazine of your likings, add that page to your favorites so you can easily go to that starting point directly from your profile during future visits. Below you will find some start magazines per field of study
  2. Use the menu above every page to go to one of the main starting pages
  3. Tags & Taxonomy: gives you insight in the amount of summaries that are tagged by authors on specific subjects. This type of navigation can help find summaries that you could have missed when just using the search tools. Tags are organised per field of study and per study institution. Note: not all content is tagged thoroughly, so when this approach doesn't give the results you were looking for, please check the search tool as back up
  4. Follow authors or (study) organizations: by following individual users, authors and your study organizations you are likely to discover more relevant study materials.
  5. Search tool : 'quick & dirty'- not very elegant but the fastest way to find a specific summary of a book or study assistance with a specific course or subject. The search tool is also available at the bottom of most pages

Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?

Quicklinks to fields of study (main tags and taxonomy terms)

Field of study

Access level of this page
  • Public
  • WorldSupporters only
  • JoHo members
  • Private
Statistics
434
Comments, Compliments & Kudos:

Add new contribution

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.