Onderwijseditie Bestuursrecht in de sociale rechtstaat 1 - Artikel


(4.1 / 173-177)

Algemene Aspecten en Inleiding

Zoals eerder besproken dient het bestuur te handelen in het algemeen belang, in feite een ieders belang. Men zou kunnen betogen dat dan ook iedereen de mogelijkheid zou moeten hebben om bezwaar te maken tegen een besluit, een zogenaamde actio popularis.

De Algemene wet bestuursrecht ziet er echter op toe dat alleen mensen met een bepaalde status ten aanzien van het besluit ertegen in beroep kunnen gaan, zo iemand noem je een belanghebbende. Een belanghebbende is dus iemand of een entiteit die met betrekking tot een bepaald besluit een belang vertegenwoordigt. Ergo: Een besluit moet jou dus in een zekere mate rake voordat je jezelf belanghebbende kunt noemen. Het begrip belanghebbende is te vinden in artikel 1:2 Algemene wet bestuursrecht en de invulling ervan hangt sterk af van de omstandigheden van het geval. Maar wel kan bijvoorbeeld gezegd worden dat bewoners binnen een straal van een paar honderd meter van een hinderlijk bedrijf belanghebbende zullen zijn als het gaat om het verlenen van een vergunning. Voor mensen die een stuk verder weg wonen geldt dit niet, al kunnen hierop uitzonderingen bestaan.

De definitie die de Algemene wet bestuursrecht geeft van een belanghebbende is als volgt: Degene wiens belang rechtstreeks bij een besluit is betrokken. In de daarop volgende leden van het artikel zijn enkele uitbreidingen neergelegd, ten aanzien van bestuursorganen en rechtspersonen die opkomen voor collectieve belangen. Er moet aan een aantal criteria zijn voldaan om een persoon of entiteit te kunnen aanmerken als belanghebbende, namelijk:

  • Het moet gaan om een persoon of entiteit;
  • Er moet sprake zijn van een feitelijk belang;
  • Er moet sprake zijn van een eigen belang;
  • Een objectief bepaalbaar belang;
  • Een actueel belang;
  • Een rechtstreeks bij een besluit betrokken belang

In bijzondere bestuurswetten kan soms een andere betekenis aan het begrip belanghebbende worden gegeven maar dit is vrijwel tenietgedaan sinds de komst van de Algemene wet bestuursrecht.

Met “persoon of entiteit” wordt bedoeld een natuurlijke persoon of een rechtspersoon, zo ook publiekrechtelijke rechtspersonen. Een rechtspersoon kan een belanghebbende zijn op grond van lid 1 van het betreffende artikel maar ook op grond van lid 3. Van het eerste geval is sprake als het eigen belang van deze rechtspersoon rechtstreeks betrokken is bij een besluit, vaak gaat het hierbij om vermogensrechtelijke belangen. De afwezigheid van publiekrechtelijke bevoegdheid van een entiteit is in het verleden doorslaggevend gebleken om deze niet aan te merken als belanghebbende.

(4.2 / 179-185 / 187-193)

Algemeen belanghebbendebegrip en belangvereiste

Het is denkbaar dat iemand belanghebbende is bij een besluit terwijl het bestuursorgaan in de besluitvorming geen rekening mag houden met de belangen van de betreffende persoon. Het voorbeeld dat het boek noemt is een café-eigenaar die weliswaar belanghebbende kan zijn bij het verlenen van een terrasvergunning aan een andere café-eigenaar die gevestigd is op hetzelfde plein, maar een dergelijk motief (concurrentie) is niet van betekenis.

Cruciaal om als belanghebbende te worden aangemerkt is het eigen belang, andermans belangen als de jouwe presenteren maakt je in de regel geen belanghebbende. Het bestaan van een familierechtelijke relatie doet hieraan geen afbreuk.

Ook moet het gaan om een belang dat objectief bepaalbaar is, een louter gevoelsmatig belang leidt niet tot belanghebbendheid. Bovendien is het zaak dat het belang actueel is: een toekomstig belang is niet afdoende om als belanghebbende te worden aangemerkt. De schrijver van het boek noemt hierbij als voorbeeld dat men geen belanghebbende is in het geval van een vergunning voor de bouw van een fabriek als men slechts van plan is naar die betreffende gemeente te gaan verhuizen. Met het criterium “persoonlijk belang” wordt bedoeld dat men in een voldoende verwijderd verband moet staan tot eenieder of tot een grote groep mensen. Uiteraard is degene tegen wie een beschikking is gericht belanghebbende bij dat besluit. Ten aanzien van derden wordt belanghebbendheid ook relatief snel aangenomen: bij besluiten die betrekking hebben op de ruimtelijke ordening worden omwonenden in de regel aangemerkt als belanghebbenden.

Soms zijn er enkele aanvullende criteria nodig om vast te kunnen stellen of er sprake is van een persoonlijk belang. Bij vraagstukken omtrent de ruimtelijke inrichting speelt het afstandscriterium (of nabijheidscriterium) een grote rol. Het is niet voldoende dat een besluit enig effect heeft op iemand leefomgeving om een persoonlijk belang te kunnen aannemen. Bewoners van een aangrenzend stuk grond waarop een besluit toeziet zijn in de regel wel belanghebbenden. Aan het zogenaamde zichtcriterium: dat men uitzicht heeft op iets waarvan hij dat liever niet had gewild, wordt in praktijk weinig gewicht toegekend. Het persoonlijk belang hangt in belangrijke mate af van de omstandigheden van het geval en er kan dan ook niet een vaste afstand worden genoemd waarbij men al dan niet belanghebbend zou zijn bij een besluit.

Concurrerende ondernemers kunnen in principe belanghebbende zijn wanneer er een besluit bestaat dat aan één van hen is gericht. Doorslaggevend hierbij is dat ze werkzaam zijn in dezelfde branche.

Het feit dat het moet gaan om een rechtstreeks betrokken belang impliceert dat er sprake moet zijn van enige causaliteit. Het moet gaan om een (mogelijkerwijs) oorzakelijk verband tussen een besluit en de belangen van een bepaald persoon of bepaalde entiteit. Als er slecht sprake is van een “afgeleid belang” dan spreek je niet van een rechtstreeks belanghebbende, zo blijkt uit de jurisprudentie. Van een afgeleid belang is sprake als het belang je niet direct raakt maar slecht indirect bijvoorbeeld door een contractuele relatie. De rechtspraak heeft haar standpunten hierover in de loop der tijd genuanceerd, het handboek illustreert dit aan de hand van vele voorbeelden.

Page access
Public
Comments, Compliments & Kudos

Add new contribution

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.