Hoorcollege 3: Aandacht en Mentale Belasting - Toegepaste Cognitieve Psychologie (TCP UU)

Wanneer wordt een taak moeilijk gevonden? Als het veel aandacht kost! Maar wanneer kost iets veel aandacht? Als veel of complexe informatie moet worden verwerkt.

Moeilijkheid is dus de mate waarin een taak mentale inspanning kost.

Er zijn verschillende aandachtstheorieën:

 

1. Bottleneck modellen

Input kan tegelijk binnenkomen, maar het kan niet allemaal tegelijk verwerkt worden. Informatieverwerking is dus serieel.

Afbeelding met tekst, apparaat, meter

Automatisch gegenereerde beschrijving

 

Psychological Refractory Period (PRP): de periode waarin het eerste proces nog helemaal ‘afgehandeld’ moet worden voordat het tweede proces verwerkt kan worden.

Afbeelding met tekst, apparaat

Automatisch gegenereerde beschrijving

 

 

Als je kennis hebt over een stimulus kan de refractoire periode verkort worden. Ook oefening en compatibiliteit kunnen dit doen.

2. Resource modellen (Kahneman)

Je kunt processen parallel uitvoeren zolang er maar voldoende capaciteit beschikbaar is. Wordt ook wel de single resource theorie genoemd. Beschikbare capaciteit is flexibel en varieert met:

  • Individu
  • Taakmoeilijkheid
  • Situatie (omgevingsfactoren
    • Alertheid (arousal)

Dus: een taak die veel aandacht kost heeft als gevolg dat de mentale belasting toeneemt.

Waarom en hoe meten we mentale belasting?

Door mentale belasting te meten hoop je:

  • Fouten te voorkomen

    • Genoeg capaciteit om de taak uit te voeren?
    • Genoeg capaciteit over om nog een taak erbij te doen (noodsituaties)?
  • Taak aan te passen om fouten te voorkomen

Aan dit figuur kan je zien dat een toename in mentale belasting een voorbode kan zijn voor het instorten van de prestatie, met alle gevolgen van dien!

 

Maar hoe meet je mentale belasting? Door naar prestatie als functie van de moeilijkheid van de taak te kijken (zie bovenstaand figuur). Dit kan je doen aan de hand van een:

  1. Enkeltaakparadigma – hoe goed bestuurt de piloot een vliegtuig

Nadelen:

  • Alleen gevoelig wanneer limiet van de mentale capaciteit is bereikt
  • Meet niet of prestatie gelijk blijft door meer inspanning
  • Vertelt niet hoeveel capaciteit nog beschikbaar is (restcapaciteit)

Restcapaciteit meet je met behulp van een tweede taak: de dubbeltaak

  1. Dubbeltaak

De moeilijkheid van de taak wordt gevarieerd.

Als er fouten gemaakt worden in de tweede taak zit je aal het limiet van de beschikbare capaciteit

 

 

 

Nadelen:

  • Tweede taak kan slecht gekozen zijn
  • Tweede taak is niet altijd haalbaar/praktisch
  1. Fysiologische maten – voor bijvoorbeeld arousal, effort, aandacht en moeilijkheid door middel van bijvoorbeeld hartslag of EEG.