Aantekeningen Verdiepingscolleges Bestuurs(proces)recht I

Deze samenvatting is geschreven in collegejaar 2012-2013.


 

Week 1

 

Rechtsbescherming door de burgerlijke rechter vóór 1795

De gerechtshoven waren vóór 1795 in principe onafhankelijk, maar het bestuur had wel de mogelijkheid om specifieke zaken aan de rechter te onttrekken. Dit waren de zaken die het beleid betroffen.

 

Er kon een actie tot schadevergoeding tegen onrechtmatig overheidsoptreden worden ingediend. Hiervoor diende wel aan twee (cumulatieve) voorwaarden te zijn voldaan:

1.      Het betreft het handelen van lagere overheden;

2.      er werd volstaan met het verzoek om schadevergoeding (dus géén gebod of verbod).

Een voorbeeld is de schipper die een boot had met bederfelijke waren die hij te boot van stad A naar stad B diende te vervoeren. Stad B had echter een belemmering in het vaarwater opgeworpen, waardoor alle goederen bedorven. De schipper stelde het stadbestuur van stad B aansprakelijk op grond van onrechtmatige daad: hem werd schadevergoeding toegewezen.

 

Bestuursrecht begin 19e eeuw

Aan het begin van de 19e eeuw verandert het een en ander.

1813    eenheidsstaat

1814    Koning Willem I en eerste Grondwet

1815    Tweede grondwet

Koning Willem I was een typische alleenheerser. Een aantal van de Nederlanders hadden de Franse verlichtingsidealen meegekregen, waardoor er een spanning ontstond.

 

Aan het begin van de 19e eeuw is er wel, maar zeer weinig materieel bestuursrecht. Het materieel bestuursrecht dat er is, is voornamelijk Frans recht. Enkele voorbeelden van het toen geldende materieel bestuursrecht zijn de fabriekswet, belastingwetten en de armenwet. In de armenwet werd eigenlijk alleen geregeld welke gemeente verplicht is om bijstand te verlenen aan de degenen die er recht op hebben en wat er moet gebeuren als daarover tussen gemeenten conflict ontstaan. Er werden nog niet echt rechten toegekend en er werd vrijwel ook geen rechtsbescherming geboden. Het fabrieksbesluit is de voorloper van de algemene wet milieubeheer.

 

Wie boden rechtsbescherming?

Ten eerste de burgerlijke rechter. Vanouds bood de burgerlijke rechter een bepaalde mate van rechtsbescherming. Dit blijft zo tot begin van de 19e eeuw. De burgerlijke rechter was op grond van de grondwet van 1815 bevoegd om van alle twistgedingen over eigendom of daaruit voortvloeiende rechten of vorderingen kennis te nemen. Dit artikel is in de grondwet van 1815 gekomen op verzoek van de Belgen; het Franse bestuur mengde zich namelijk veel makkelijker dan het Nederlandse bestuur in de privaatrechtelijke rechtsgeschillen en derhalve ontnamen zij het geschil van de rechter. De Belgen hoopten dit door invoeging van voornoemd artikel te voorkomen. Daarbij werd de bevoegdheid zoals genoemd in voornoemd artikel dan ook ruim geïnterpreteerd.

 

In 1822 komt het conflictenbesluit tot stand, hetgeen aan de gouverneurs van de provincie de bevoegdheid gaf om op het moment het bestuur betrokken is bij een procedure voor rechtbank of het hof, in die zaak een conflict op te werpen en op die manier de zaak aan de bevoegdheid van de rechterlijke macht te onttrekken. Er is dus een frictie tussen burgers die rechtsbescherming willen en het bestuur die over het eigen bestuur wil oordelen.

 

Ten tweede rechtsbescherming door het bestuur, namelijk de Gedeputeerde Staten, hetgeen de belangrijkste rechter was van de 19e eeuw. Het oordeelde over verscheidene procedures, administratief, belastingen, openbaar vervoer etc. De procedure voor de Gedeputeerde Staten was niet wettelijk geregeld, waardoor men zich kon afvragen of Gedeputeerde Staten wel werkelijk rechtsbescherming bood. Nadeel was wel dat de gang van zaken in de verscheidende provincies verschillend was.

 

Ten derde rechtsbescherming door het bestuur, de Kroon. De Kroon was voornamelijk bevoegd bij geschillen tussen provincies en soms bij benoemingen van gemeentebesturen. De bevoegdheid was dus beperkter dan die van de Gedeputeerde Staten. Er was hier geen enkele vorm van openbaarheid; men ging in beroep, kreeg een uitspraak en dat was het einde van de zaak. Er was dus eigenlijk geen enkele vorm van rechtsbescherming.

 

Burgers werden mondiger en uitten steeds meer kritiek op bovennoemde situatie. Er kwam een roep om een onafhankelijke bestuursrechter (vanaf circa 1830). Eerst nam de burgerlijke rechter die taak op zich, maar later werd deze taak aan de Raad van State toebedeeld.

 

Wet op de Raad van State

De wet op de Raad van State komt in 1862 tot stand. In de totstandkoming ziet men de kern van het bestuursprocesrecht zoals het heden ten dage geldt. Er stonden twee partijen lijnrecht tegen over elkaar, waardoor de totstandkoming erg moeizaam ging. De meeste burgers wilden een onafhankelijk bestuursrechter, met een volle procedure van rechtsbescherming. Anderzijds stond het bestuur die wilde dat de Raad alleen adviesorgaan was, maar die geen regels van procesrecht wilden invoeren waar burgers een beroep op konden doen.

 

Week 2

 

Casus Vlodrop

De zaak ging om een klein grafisch bedrijfje in Bergen op Zoom. Het bedrijf heet van Vlodrop; zij hadden een vergunning nodig, en hebben ook jaren en vergunning gehad, om chemische afvalstoffen te mogen verwijderen. De ministers had besloten om het beleid om die vergunningen te verlenen zou gaan verscherpen. Ten gevolge hiervan heeft Vlodrop schade geleden. Vlodrop deed een verzoek tot schadevergoeding. De minister wees dit verzoek af. De minister was van oordeel dat de toewijzing van eventuele schadevergoeding geen beschikking zou zijn geweest, nu er geen sprake is van een publiekrechtelijk rechtshandeling. De toewijzing van schadevergoeding is/was immers een privaatrechtelijke rechtshandeling.

 

Oordeel afdeling bestuursrechtspraak

De afwijzing van het verzoek had wel degelijk moeten worden aangemerkt als besluit, nu er wél sprake is van een publiekrechtelijke rechtshandeling. De afwijzing van het verzoek is niet gebaseerd op een publiekrechtelijke bevoegdheid, er ligt namelijk geen publiekrechtelijk voorschrift aan ten grondslag. Doch, de schade is wel veroorzaakt in het kader van een publiekrechtelijke bevoegdheid, te weten in het kader van het verlenen van vergunningen. Nu er binnen een publiekrechtelijk kader is gehandeld, kan de afwijzing van het verzoek worden gekwalificeerd als een besluit conform art. 1:3 lid 3 Awb.

 

Met bovennoemde beslissing is de grens tussen publiekrecht en privaatrecht nog dunner geworden. De opvattingen over hetgeen dat publiekrechtelijk is verschild naar land en naar tijd. Het verschil tussen publiekrecht en privaatrecht is voor ons van groot belang voor de rechtsbescherming. De normen opgenomen in de Awb zijn in beginsel louter van toepassing op publiekrechtelijk handelen, uitzonderingen daargelaten.

 

De overheid neemt een bijzondere positie in: de overheid kan vaak eenzijdig de rechten van plichten van onderdanen vaststellen. Enerzijds moet de overheid milder behandeld worden, omdat hij beleid moet kunnen maken. Anderzijds dient hij strenger te worden beoordeeld nu hij meer macht heeft dan de burger.

 

Het besluitbegrip

Volgens Kortmann is voornoemd besluitbegrip in strijd is met art. 112 lid 1 Gw. Dit artikel geeft aan dat geschillen betreffende burgerlijke rechten en schuldvorderingen worden opgedragen aan de gewone rechter; de wetgever bepaald dat andere niet-burgerlijkrechtelijke geschillen aan een andere dan de gewone rechter worden opgedragen. De Afdeling bestuursrechtspraak is een andere dan de gewone rechter, maar hem is niet de bevoegdheid toegekend om te oordelen over deze geschillen. Deze uitspraak was dus niet in overeenstemming met de grondwet. Doch, aldus Kortmann, op deze manier wordt er aangesloten bij het Franse systeem, hetgeen an sich helemaal niet zo erg is.

 

De vraag die nu opkomt, is de vraag of het ook anders kan. Dit is een vraag op welke grondslag de overheid handelt? Een publiekrechtelijke of privaatrechtelijke basis? Deze verandering zou meer mogelijkheden scheppen in onder andere het procesrecht, immers behalve vernietiging kan er ook schadevergoeding worden toegewezen of een verbod worden opgelegd.

Frans systeem

Het conseil d’etat heeft de bevoegdheid om als hoogste bestuursrechter op te treden. Het Franse systeem met betrekking tot de bestuursrechtspraak lijkt ten dele op het Nederlandse systeem. In Frankrijk is het feit of er sprake is van een publieke handeling bepalend voor de bevoegdheid van de bestuursrechter. Het doet er niet toe om wat voor handeling het gaat.

Bepalend voor de vraag of er sprake is van een publiekelijke handeling is het feit dat er bevoegdheid worden uitgeoefend die een normale burger niet heeft. Dit kan worden vergeleken met het uitoefenen van openbaar gezag in Nederland.

 

Het Franse systeem kent twee procedures:

  1. Recours pour exces de pouvoir
    Dit betreft het handelen buiten de grenzen van de bevoegdheid. Wanneer een bestuursorgaan zodanig heeft gehandeld, kan hier een vernietigingsberoep tegen worden ingesteld.
  2. Recours de pleine jurisdiction
    De rechter kan hier niet alleen vernietigen, maar tevens een verbod opleggen dan wel schadevergoeding toekennen.

 

Het Engelse systeem

Aanvankelijk was het zo dat er geen onderscheid bestond tussen de betrokkenheid van de overheid en/of de burger bij een geschil. Een ieder, met inbegrip van de overheid, dient gelijk te worden behandeld voor de rechter. Als iemand, bijvoorbeeld de overheid, op een andere manier wordt behandeld, zou deze kunnen worden begunstigd. In de loop der tijd is er wel een andere positie voor de overheid ontwikkeld, maar het idee bleef dat men bij de gewone rechter met de gewone procedure tegen de overheid procedeerde.

 

In het Engelse systeem is er geen sprake van een vangnet, als er sprake is van een geschil betreffende ‘public law’, dan kan er maar één procedure worden gevoerd te weten de judicial review. Wanneer is er sprake van public law?

  1. Wat is de bron van de bevoegdheid?
    Ligt de bron in een wet? Dan is het zeker public law. Het gaat erom of het orgaan die de handeling heeft verricht een wettelijke bevoegdheid heeft. Het doet er niet toe in welke vorm deze bevoegdheid is uitgeoefend. Een contract kan via de judicial review procedure worden behandeld, maar dan moet er sprake zijn van een publiek element. Is er sprake van een publiek element?
  • But-for test
    Zal de behandeling van deze taak worden overgelaten aan een overheidsorgaan of niet?
  • Statutory underpinning
     

Duits systeem

Het Duits systeem gaat uit van de aard van de rechtsbetrekking. Als het gaat om een publiekrechtelijk geschil, dan is de bestuursrechter bevoegd. Dit staat geheel los van de vorm van het geschil dus of het al dan niet om een contract of een andere handeling gaat. Als de overheid een bijzondere positie dan wel bevoegdheden heeft uitgeoefend die een normale burger niet heeft, dan is er sprake van een publiekrechtelijk geschil. Hiervoor zijn verschillende procedures:

  • Anfechtung: dit leidt tot vernietiging van een beschikking
  • Verplflichtung: dit leidt tot de opdracht tot het afgeven van een beschikking.
  • Leistung: dit leidt tot het verrichten van een prestatie.
  • Feststellung: dit leidt tot het beoordelen en het in rechte vaststellen van een bepaalde situatie.

 

Weg met het besluit?

Michiel Scheltema is van mening dat er sprake moet zijn van een open systeem van geschilbeslechting tussen overheid en burger; los van het besluitbegrip. Niet alleen de burger, maar ook de overheid moet op eigen initiatief naar de bestuursrechter kunnen stappen om een geschil te laten beslechten.

 

Nederland zou een besluit+-model moeten invoeren, omdat in andere landen nauwelijks wordt gewerkt met het besluitbegrip, doch wel met het onderscheid tussen publiekrecht en het privaatrecht.

 

Week 3

 

Europese rechters

Na uitputting van de nationale rechtsmiddelen kan een burger naar het Europees Hof van de Rechten van de mens stappen. Dit kan ook als alle bestuursrechtelijke rechtsmiddelen zijn uitgeput en de belanghebbende van mening is dat er een schending van een der rechten van het EVRM heeft plaatsgevonden.

 

De uitleg van het Europees recht behoort toe aan het Hof van Justitie van de Europese Unie die in Luxemburg is gezeteld. Een burger kan hier niet zelf rechtstreeks een rechtsmiddel instellen; of een zaak aan het HvJ EU wordt voorgelegd is afhankelijk van de nationale rechter. De nationale rechter kan bijvoorbeeld een prejudiciële vraag stellen omtrent de uitlegging van het recht.

 

 

EVRM het beginsel van effectieve rechtsbescherming

Op basis van art. 6 EVRM dient er tijdig een besluit te worden genomen. Art. 6 EVRM houdt in het recht op een eerlijk proces bij het vaststellen van burgerlijke rechten en verplichtingen en bij het bepalen van de gegrondheid van vervolging. Art. 13 geeft het recht op een daadwerkelijk rechtsmiddel in geval van schending van in het EVRM vermelde rechten, ook als een schending is begaan door de overheid.

 

 

EHRM Coorplan Jenni GmbH

Om een vreemdeling te kunnen laten werken geldt een vergunningsplicht zo volgt uit art. 2 Wet arbeid vreemdelingen. De vreemdeling krijgt echter de vergunning niet. Zowel de werkgever als de vreemdeling gaan in bezwaar en beroep tegen de overheid. De vraag die dan naar voren komt is wat er dient te worden gedaan met het bezwaar van de werknemer. De norm richt zich immers tot de werkgever, die is dan ook aanvrager. De vreemdeling heeft in principe slechts een afgeleid belang. Na uitputting van alle rechtsmiddelen stapt de vreemdeling naar het EHRM.

 

Het EHRM stelt dat de vreemdeling voldoende belang heeft om in de rechtsgang te worden betrokken. De vreemdeling heeft immers recht op een rechter, het gaat hier namelijk om een burgerlijk recht (het recht op werk) van de vreemdeling. Het hem ontzeggen van een rechtsgang zou in het onderhavige geval in strijd zijn met art. 6 EVRM.

 

De Afdeling Bestuursrechtspraak  van de Raad van State beredeneerd echter op een ander manier: het belang van de vreemdeling kan op één lijn worden gesteld met dat van de aanvragende werkgever, zodat ook de vreemdeling als belanghebbende bij het op de aanvraag van het te nemen besluit als belanghebbende dient te worden aangemerkt. Er is dus géén sprake van een afgeleid belang.

 

Nederlandse relativiteitsvereiste EU-proof?

Het relativiteitsvereiste is een opdracht aan de rechter; je kan ontvankelijk worden verklaard, maar vervolgens is de vraag of je een beroep doet op een norm die kennelijk strekt tot de bescherming van de rechten van de belanghebbende. Het woord ‘kennelijk’ wordt veelal als opening gezien voor de rechter om milieuorganisaties ook als belanghebbende te kunnen aanmerken. Echter, dit is nog een punt van discussie in de huidige rechtspraktijk.

 

 

 

Check page access:
Public
Work for WorldSupporter

Image

JoHo can really use your help!  Check out the various student jobs here that match your studies, improve your competencies, strengthen your CV and contribute to a more tolerant world

Working for JoHo as a student in Leyden

Parttime werken voor JoHo

How to use and find summaries?


Online access to all summaries, study notes en practice exams

Using and finding summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter

There are several ways to navigate the large amount of summaries, study notes en practice exams on JoHo WorldSupporter.

  1. Starting Pages: for some fields of study and some university curricula editors have created (start) magazines where customised selections of summaries are put together to smoothen navigation. When you have found a magazine of your likings, add that page to your favorites so you can easily go to that starting point directly from your profile during future visits. Below you will find some start magazines per field of study
  2. Follow authors or (study) organizations: by following individual users, authors and your study organizations you are likely to discover more relevant study materials.
  3. Search tool: quick & dirty - not very elegant but the fastest way to find a specific summary of a book or study assistance with a specific course or subject. The search tool is available at the bottom of most pages or on the Search & Find page
  4. Tags & Taxonomy: gives you insight in the amount of summaries that are tagged by authors on specific subjects. This type of navigation can help find summaries that you could have missed when just using the search tools. Tags are organised per field of study and per study institution. Note: not all content is tagged thoroughly, so when this approach doesn't give the results you were looking for, please check the search tool as back up

Do you want to share your summaries with JoHo WorldSupporter and its visitors?

Quicklinks to fields of study (main tags and taxonomy terms)

Field of study

Quick links to WorldSupporter content for universities in the Netherlands

Follow the author: Vintage Supporter
Comments, Compliments & Kudos:

Add new contribution

CAPTCHA
This question is for testing whether or not you are a human visitor and to prevent automated spam submissions.
Image CAPTCHA
Enter the characters shown in the image.
Promotions
special isis de wereld in

Waag jij binnenkort de sprong naar het buitenland? Verzeker jezelf van een goede ervaring met de JoHo Special ISIS verzekering